Иран улсад зуны халуун өдрүүд эхэлж, айл өрх, албан байгууллагууд агааржуулагчаа тултал нь ажиллуулж эхэлснээр эрчим хүчний салбар нь "гал алдаж" эхэллээ. Уг нь тус улсын үе үеийн засгийн газрууд ард түмнээ гомдоохгүй гэж олон арван жилийн турш тос, газны татаас өгч, цахилгаан, дулааны мөнгийг нь бараг үнэгүй шахам байлгаж ирсэн юм. Гэвч АНУ болон Израйльтай хийж буй дайны сүүдэр эдийн засагт нь хүнд туссан тул энэ зун хямралыг давах хөзрүүд дуусаж байна. Дэлхийд түүхий тосны нөөцөөрөө гуравт ордог атлаа дотоодын үйлдвэрлэл нь хэрэглээгээ гүйцэхээ байсан тул Иран улс дахиад л шатахуун импортлохоос өөр аргагүйд хүрчээ. Аргаа барсан Ерөнхийлөгч Масуд Пезешкиан нь саяхан засгийн газрын хурал дээрээ "Агааржуулагчынхаа температурыг багасгахын оронд унтраагаад, над шиг хүрэмгүй сууцгаа!" хэмээн олны өмнө хүрмээ тайлж, хэмнэлтийн уриалга гаргав. Иранчууд хэдийгээр дэлхийн хамгийн хямд шатахуун, цахилгааныг хэрэглэж байгаа ч авилгал, удирдлагын буруу тогтолцоо, эдийн засгийн хориг болон мөнгөн тэмдэгтийн уналтаас болоод энэхүү "үнэгүй шахам" татаасын баяр баясгаланг мэдрэх сөхөөгүй байна. Засгийн газар нь 2019 онд бензиний үнийг гэнэт нэмээд улс даяар том бослого дэгдээж байсан учраас одоо үнэ нэмэхээс айж, шатахууныг "картын систем"-ээр аргацааж эхэлжээ. Дэлхийн байгалийн газны хоёр дахь том нөөцтэй тус улсын бензин үйлдвэрлэл дайны цохилтын улмаас өдөрт 115 сая литр байснаас 110 сая литр болж буурсан бол, хэрэглээ нь өнгөрсөн оны 10 сая литрээс энэ жил 140 сая литр болж огцом өсжээ. Дээрээс нь АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп "Цахилгаан станцуудыг чинь бөмбөгдөнө" гэж айлгаж байгаа тул иранчуудыг энэ зун улам бүр халуун, харанхуй өдрүүд хүлээж байх шиг байна.

Зуны улирал эхэлсэнтэй холбоотойгоор Иран улсад агааржуулагч болон бусад хэрэглээнээс шалтгаалж эрчим хүч, шатахууны хэрэглээ нь дотоодын үйлдвэрлэлээсээ хол давж, гүнзгий хямрал нүүрлээд байна. 
Үүний зэрэгцээ Дональд Трампын зүгээс эрчим хүчний объектуудад нэмэлт цохилт өгөхөөр заналхийлж байгаа нь тус улсад цахилгааны тасалдал, түлшний хомсдол улам бүр даамжрах айдсыг төрүүлж байна.


Дайны сүүдэр ба зуны халуун: Ираны эрчим хүчний салбар гал алдлаа. 

Financial Times-ийн мэдээлснээр, OpenAI ойрын өдрүүдэд ChatGPT-ийнхээ "сайжруулсан" хувилбарыг гаргахаар төлөвлөж байгаа бөгөөд энэ нь код бичдэг хэрэгсэл, AI туслахуудаар тоноглогдсон жинхэнэ "супер апп" байх гэнэ. Тэдний гол зорилго нь мөнөөх Anthropic-той, тэр дундаа корпорацийн харилцагчдын дунд илүү ширүүн өрсөлдөж, IPO хийхээсээ өмнө ашигтай ажиллаж эхлэх явдал юм. OpenAI-ийн үндсэн бүтээгдэхүүн, платформыг хариуцсан дарга Тибо Соттиогийн хэлснээр бол тэд "ажил, амьдралын чинь бүхий л зүйлд тусалж чадах таны хувийн туслах"-ийг бүтээхээр ханцуй шамлан орсон гэнэ. Хэрвээ энэ бүхэн нэг л танил сонсогдож байвал, OpenAI-ийн энэхүү "супер апп"-ын мөрөөдлийн талаар өнгөрсөн жилээс хойш л цуурч эхэлсэнтэй холбоотой юм. Өнгөрөгч 3-р сард The Wall Street Journal сонинд мэдээлснээр, 2025 онд баахан тусдаа бүтээгдэхүүнүүд гаргаж үзсэний эцэст тэд ийнхүү стратегиа огцом өөрчилж байгаа аж. OpenAI-ийн удирдлагууд одоо бүр дүрс бичлэг үүсгэдэг Sora зэрэг хажуугийн "жижиг хоббинуудаа" хаяж, гол ажилдаа төвлөрнө гэдгээ зарлажээ.

OpenAI компани IPO хийхээсээ өмнө ашиг орлогоо нэмэгдүүлж, өрсөлдөгч Anthropic-ийг гүйцэхийн тулд ChatGPT-ийг код бичдэг хэрэгсэл, хувийн AI туслах бүхий бүхнийг багтаасан "супер апп" болгон шинэчлэхээр ажиллаж байна. Үүний тулд тэд Sora зэрэг бусад салбар төслүүдээ зогсоож, хэрэглэгчдийг төлбөртэй үйлчилгээ рүүгээ татах стратегийн томоохон өөрчлөлт хийж эхэлжээ.

OpenAI: "Чат бол өнгөрсөн үе", бид супер апп хийнэ

Apple компани 6 дугаар сард болох Дэлхийн Хөгжүүлэгчдийн Чуулга Уулзалт (WWDC) дээр Siri-гийн шинэ хувилбарыг танилцуулах бөгөөд гол сэдэв нь хэрэглэгчийн нууцлалын тухай байх аж. Siri-г дахин гаргаж байгаа явдал нь Apple-ийн хувьд хиймэл оюун ухааны салбарт өөрийн байр сууриа эргүүлэн олж авах, ач холбогдлоо бататгах том боломж гэж олон нийт үзэж байна. Одоогоор тодорхой болсон мэдээллээр, Apple компани Google Gemini дээр суурилсан, ChatGPT-тэй төстэй чатботтой Siri аппликейшнийг гаргахаар төлөвлөж байгаа ба дээрх 2 чатботуудтай харьцуулахад шинэ Siri нь хэрэглэгчийн мэдээллийг ашиглах хугацаа болон хадгалах тал дээр илүү хязгаарлалт тавихаар төлөвлөж байна. Тухайлбал, хэрэглэгчид харилцан яриагаа 30 хоног эсвэл нэг жилийн дараа автоматаар устгах, эсвэл хугацаагүй хадгалах зэрэг сонголттойгоор гарах юм байна.&nbsp;

Apple компани ирэх 6 дугаар сард Google Gemini технологид суурилсан, ChatGPT-тэй өрсөлдөхүйц бие даасан шинэ Siri чатбот аппликейшнийг танилцуулахаар бэлтгэж байна. Уг апп нь бусад өрсөлдөгчдөөсөө ялгарахын тулд хэрэглэгчийн харилцан яриаг 30 хоногоос 1 жилийн дотор автоматаар устгах зэрэг нууцлалын хатуу хязгаарлалтуудыг нэвтрүүлэх аж. 

Siri-гийн шинэчлэл: Нууцлалыг гол хөзрөө болгоно

Nvidia компани ням гарагт Тайпэй хотноо эхэлсэн "Computex" олон улсын томоохон үзэсгэлэнд шинэ чипээ танилцууллаа. "RTX Spark" нэртэй компьютерын шинэ процессор (CPU)-оо танилцуулж, үүнийгээ "супер чип" хэмээн тодорхойлсон бөгөөд уг чипээр тоноглогдсон AI-тай компьютеруудыг зах зээлд нийлүүлэх дэлхийн шилдэг үйлдвэрлэгчдийн нэрсийг зарлалаа. 1 petaflop хурдтай энэхүү хэт өндөр хүчин чадалтай чип нь "OpenClaw", "Hermes Agent" зэрэг AI-г ажиллуулах зориулалттай аж. "RTX Spark" чип бүхий Windows үйлдлийн системтэй компьютерууд энэ намар ASUS, Dell, HP, Lenovo, Microsoft Surface, MSI брэндүүдээс худалдаанд гарах бөгөөд дараа нь Acer болон Gigabyte-ийн загварууд удаалах юм байна. AI-г ажиллуулахын тулд Microsoft-той хамтран хөгжүүлсэн орчин буюу "sandbox"-оор тоноглогдсоноос гадна эдгээр компьютерууд нь том хэлний загваруудыг (LLM) дотооддоо (local) шууд ажиллуулахад хүрэлцэхүйц CPU, GPU, RAM болон Nvidia-гийн үндсэн "CUDA" программ хангамжтай байх ажээ.Түүнчлэн, RTX технологи нь AI-ын үйлдлийг илүү хурдан гүйцэтгэж, зургийн чанарыг сайжруулахаас гадна 1,000 гаруй тоглоом болон аппликейшн дээрх AI функцуудыг дэмжих болно гэдгийг тус компани онцоллоо. Үйлдвэрлэгчийн зүгээс үүнийг хиймэл оюуны контент бүтээгчдэд зориулсан шилдэг хувилбар, мөн өөрсдийн уламжлалт зах зээл болох gamer-уудад зориулсан шинэчлэл хэмээн сурталчилж байна. Одоогоор Adobe, Blender, ComfyUI, Riot Games болон Xbox зэрэг Windows-ийн 100 гаруй программ хангамж бүтээгчид энэхүү шинэ чипийг дэмжиж ажиллахаар нэгджээ. Женсен Хуанг “аппликейшн нээж, хулганаар зааж, товшиж, гар дээр шивдэг үеийг үгүй хийхийг хүсэж байна. Та зүгээр л асуу, харин компьютер чинь дээрх бүх үйлдлүүдийг чинь хийх болно" гэж тэрээр хэвлэлд өгсөн мэдэгдэлдээ хэлжээ. Гэсэн хэдий ч компьютер үйлдвэрлэгчид бүтээгдэхүүнийхээ үнэ зэрэг тодорхой нарийн мэдээллийг хараахан зарлаагүй байна.&nbsp;

Nvidia компани "Computex" үзэсгэлэн дээр AI-ыг дотоод орчиндоо (local) аюулгүй ажиллуулах зориулалттай, 1 petaflop хурдтай "RTX Spark" хэмээх шинэ супер CPU-ээ танилцуулж, Microsoft, Dell, HP зэрэг дэлхийн томоохон үйлдвэрлэгчидтэй хамтран AI PC-ийн зах зээлд нэвтэрч байна. Хэдийгээр үнийн мэдээлэл хараахан тодорхой болоогүй байгаа ч Microsoft уг чипээр тоноглогдсон "Surface Laptop Ultra"-аа түүхэн дэх хамгийн хүчирхэг Surface компьютер гэж нэрлэжээ.

Nvidia AI-тай "супер чип"-ээ танилцууллаа

Баасан гарагт Азийн зах зээл уруудаж Өмнөд Солонгосын хувьцаанууд ёстой л улаан эрээнээрээ эргэлдлээ. Kospi индекс 5.01%-иар унаж, чипний салбарын "акулууд" болох Samsung Electronics 4.34%, SK Hynix 7.57%-иар тус тус гулсжээ. Жижиг компаниудын Kosdaq индекс хүртэл 4.14%-иар доошилсон байна. Үүн дээр нэмээд Солонгосын Хөдөлмөрийн сайд нь технологийн "аваргууд"-даа хандан "Энэ их AI-ийн орлогоосоо ажилчид болон нийлүүлэгчидтэйгээ хуваалц, тэгэхгүй бол баян хоосны ялгаа гаарлаа шүү" хэмээн мэдэгдсэн нь энэ салбарынханд бүр ч их дарамт болж магадгүй байна.Бусад зах зээлийн хувьд: Японы Nikkei 225 1.53%, Австралийн S&amp;P/ASX 200 0.61%, Хонконгийн Hang Seng 0.81%-иар тус тус уруудсан бол, Энэтхэгийн зах зээл (Nifty 50, BSE Sensex) харин ч бага зэрэг өсөлттэй, ногоон гэрэлтэй байлаа. Харин өчигдөр шөнө АНУ-д юу болов? Хөрөнгө оруулагчид гэнэт технологиос уйдсан уу гэлтэй бусад энгийн хувьцаанууд руу хошуурснаар Dow Jones индекс 874.86 нэгжээр (1.73%) цойлон түүхэн дээд хэмжээндээ буюу 51,561.93-д хүрч хаагдсан бол, технологид суурилсан Nasdaq бага зэрэг ухарчээ. Энэхүү шилжилт хөдөлгөөний гол буруутан нь Broadcom компани байв. Тэдний хоёрдугаар улирлын орлого хүлээлтэд хүрээгүй тул хувьцаа нь 12%-иар буюу шалаар нэг унаж, үүнийг дагаад чипний хувьцаанууд ч цувж өгөв. Micron Technology бараг 8%, Arm Holdings 4% унажээ. Мөн үүнтэй зэрэгцэн Ойрх Дорнодын дайныг зогсоох хэлэлцээрийн эргэн тойронд тодорхойгүй байдал үүссэн нь дэлхийн зах зээлийг хөөргөж, нефть, шатахууны үнийг хөөрөгдөхөд хүргээд байна.

АНУ-ын зах зээл дэх AI-ын чип үйлдвэрлэгчдийн хувьцааны огцом уналтыг дагаж Өмнөд Солонгосын хөрөнгийн зах зээлийн гол индексүүд 5%-иар уруудлаа. Үүнтэй зэрэгцэн хөрөнгө оруулагчид технологийн салбараас татгалзаж уламжлалт салбарууд руу шилжсэнээр Dow Jones индекс түүхэн дээд хэмжээндээ хүрсэн байна. Мөн Солонгосын засгийн газраас технологийн томоохон компаниудыг AI-ийн ашгаасаа илүү хуваалцахыг шаардсан нь зах зээлд нэмэлт дарамт учруулжээ.

Технологийн хувьцааны уналт Солонгосын зах зээлийг "татаж унагав"

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Трамп болон БНХАУ-ын дарга Ши Жиньпин нар худалдаа болон хиймэл оюун ухааны (AI) харилцааг шийдвэрлэх чухал уулзалтаа эхлүүлсэнтэй холбоотойгоор АНУ-ын хөрөнгийн зах зээлийн фьючерсүүд Пүрэв гарагт өсөлттэй гарлаа. Dow Jones Industrial Average (YM=F) 0.3%-иар, S&amp;P 500 (ES=F) 0.2%-иар тус тус өссөн байна. Технологийн салбарын Nasdaq 100 (NQ=F)-ийн гэрээнүүд Лхагва гарагт Уолл Стритэд дээд амжилт тогтоосны дараа дахин 0.5%-иар нэмэгджээ. Трамп болон Ши Жиньпин нар Пүрэв гарагт эхэлсэн хоёр өдрийн уулзалтын үеэр тариф, Тайваний болон технологийн асуудлуудыг хэлэлцэж, АНУ-Хятадын харилцааг сайжруулахыг зорьж байгаа. Уулзалтад Америкийн тэргүүлэх Гүйцэтгэх захирлууд, түүний дотор Nvidia-ийн Женсен Хуанг, Tesla-ийн Илон Маск, Apple-ийн Тим Күк нар хүрэлцэн ирсэн байна. Үүний үр дүнд хиймэл оюун ухаан нь худалдааны асуудлаас гадна хэлэлцэх асуудлын жагсаалтыг тэргүүлэх төлөвтэй байгаа бөгөөд Уолл Стритийн хөрөнгө оруулагчид энэхүү уулзалтыг анхааралтай ажиглаж байна. Мөн Хятад улс өөрийн холбоотон Иран болон АНУ-ын хоорондох Ойрхи Дорнодын асуудалд анхаарлаа хандуулж байна. Учир нь тэдний зөрчил газрын тосны үнийг өсгөж, инфляцыг хөөрөгдөх эрсдэл дагуулж байгаа юм. Гэсэн хэдий ч Трамп Бээжинд Ираны асуудлыг хэлэлцэх үгүйгээ одоогоор нууцалж байна. Компаниудын тухайд, Cisco (CSCO)-ийн улирлын ашиг хүлээлтээс давж, хиймэл оюун ухаанд суурилсан бүтцийн өөрчлөлтөөр 4000 орчим ажлын байр цомхотгохоо зарласны дараа хувьцааны ханш нь огцом өслөө.

Трамп болон Ши Жиньпин нарын дээд хэмжээний уулзалт эхэлж, худалдаа болон хиймэл оюун ухааны стратегийн асуудлууд хэлэлцэгдэж байгаатай холбоотойгоор АНУ-ын хөрөнгийн индексүүд өсөлт үзүүлэв. Уулзалтад технологийн аварга компаниудын удирдлагууд оролцож байгаа нь зах зээлд эерэг хүлээлт үүсгэж байгаа бөгөөд үүний зэрэгцээ Cisco зэрэг компаниуд хиймэл оюун ухаан руу чиглэсэн бүтцийн өөрчлөлт хийж эхэлсэн нь хөрөнгө оруулагчдын анхаарлын төвд байна.

Трамп-Ши Жиньпин нарын уулзалт эхэлснээр Dow, S&P 500 болон Nasdaq-ийн фьючерсүүд өслөө

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп өнгөрсөн долоо хоногт Өмнөд Солонгостой хийдэг жил тутмын хамтарсан цэргийн сургуулилалтын цар хүрээг хумих шийдвэр гаргасан нь Сөүл Вашингтонд олон зуун тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийх амлалтаа эцэслэн баталгаажуулж буй цаг үетэй давхацлаа. АНУ-ын хилийн чанад дахь цэргийн зардалд сэтгэл дундуур байгаагаа илэрхийлдэг Трампын байр суурь болон Солонгосын хөрөнгө оруулалтын хэрэгжилт удааширсан явдал нь хоёр холбоотны харилцаа аюулгүй байдалд суурилсан эвслээс илүүтэй эдийн засгийн түншлэл рүү шилжиж байгааг илтгэж байна гэж шинжээчид үзэж байна. 8-р сарын 16-нд Трамп цэргийн сургуулилалт "зардал ихтэй" бөгөөд Хойд Солонгост "зохисгүй, дайсагнасан" дохио өгч байна гэдэг шалтгаанаар цар хүрээг нь танахыг Пентагонд үүрэг болгосноо зарласан. Энэхүү мэдэгдэл нь БНСУ-ын Худалдааны сайд Ким Жун Кван АНУ-ын Худалдааны сайд Ховард Лютниктэй хөрөнгө оруулалтын амлалт болон тарифын асуудлыг хэлэлцэхээр Вашингтонд газардсан яг тэр үед гарсан юм. "Politico"-гийн мэдээлснээр уг шийдвэр нь Японтой харьцуулахад Солонгосын хөрөнгө оруулалтын явц удаашралтай байгаатай тодорхой хэмжээгээр холбоотой ажээ. Аюулгүй байдлын төлөөх хөрөнгө оруулалт уу?Батлан хамгаалахын зардлаа нэмэх эсвэл эдийн засгийн харилцаагаа гүнзгийрүүлэх замаар АНУ-ын цэргийн баталгааг "худалдаж авч чадна" гэж найдах нь холбоотнуудын хувьд том алдаа болно гэж "Defense Priorities" төвийн ахлах судлаач, цэргийн шинжээч Жэннифер Кавана анхааруулж байна. Түүний үзэж буйгаар хагас дамжуулагчийн худалдаа болон хөлөг онгоцны үйлдвэрлэлийн хамтын ажиллагаа нь Ази дахь АНУ-ын цэргийн оролцооноос ангидаар үргэлжлэх боломжтой юм. "Тохиролцооны нөхцөл өөрчлөгдөж болох ч Ази дахь цэргийн оролцоо багасаж, үүрэг амлалт хумигдах нь АНУ-д дотоод болон гадаадад хөрөнгө оруулах эдийн засгийн нөөцийг чөлөөлж өгнө" гэж тэр хэлэв. Хоёр улсын эдийн засгийн хэлхээ холбоо, ялангуяа хиймэл оюуны тэсрэлтийн гол цөм болсон Солонгосын чип үйлдвэрлэгчдийн ачаар улам гүнзгийрсэн. Тухайлбал, чип үйлдвэрлэгч "SK Hynix" компани Индиана мужид 4 тэрбум ам.долларын дэвшилтэт савлагааны үйлдвэр барьж байгаа бөгөөд АНУ дахь бизнесээ дэмжиж, шинэ бүтээгдэхүүний шугамд 10 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулахаар хуваарилжээ. Гэвч бүх шинжээчид Ази дахь цэргийн оролцоог багасгах нь АНУ-ын эрх ашигт нийцнэ гэдэгт итгэхгүй байна. Тагнуулын төв газрын Солонгосын асуудал хариуцсан шинжээч асан Брюс Клингнер "Трампын хамтарсан сургуулилалтыг танах шийдвэр нь АНУ-ыг аюулгүй байдал, эдийн засгийн хувьд найдваргүй түнш гэж харах холбоотнуудын болгоомжлолыг улам бүр дэвэргэж байна" гэв. Тэрээр Трампыг 11-р сарын завсрын сонгуулийн өмнө сонгогчдын анхаарлыг Ираны дайнаас өөр тийш хандуулахыг зорьж байна хэмээн нэмж тайлбарлажээ. Сургуулилалтын цар хүрээг багасгасан нь Хойд Солонгосыг огтхон ч зөөлрүүлсэнгүй. Тэд пүрэв гарагт Дорнод тэнгис рүү 10 гаруй ойрын тусгалт баллистик пуужин харвасан болохыг БНСУ-ын Батлан хамгаалах яам мэдэгдэв. Гадаад харилцааны зөвлөлийн хүндэт ерөнхийлөгч Ричард Хаас өнгөрсөн долоо хоногт өгсөн ярилцлагадаа, Трампын шийдвэр нь АНУ-ын нэр хүнд болон Хойд Солонгостой хийх хөшүүргийг сулруулж байна гэжээ. Хамгийн том аюул нь Өмнөд Солонгос өөрийгөө хамгаалахын тулд цөмийн зэвсэгтэй болохыг эрмэлзэж болзошгүй бөгөөд энэ нь "эцэстээ Японыг татан оролцуулах тул нөхцөл байдлыг хурцатгаж болзошгүй" хэмээн анхааруулсан байна.

Дональд Трамп АНУ, Өмнөд Солонгосын хамтарсан цэргийн сургуулилалтыг танах шийдвэр гаргасан нь Сөүлийн олон зуун тэрбум долларын хөрөнгө оруулалтын амлалттай давхцаж, хоёр улсын харилцаа цэргийн эвслээс эдийн засаг, үйлдвэрлэлийн түншлэл рүү шилжиж буйг илтгэж байна. 

Гэвч шинжээчид их хэмжээний хөрөнгө оруулалт нь цэргийн хамгаалалтын баталгаа болж чадахгүйг сануулж байгаа бөгөөд энэхүү алхам нь АНУ-ын нэр хүндийг сулруулж, Сөүлийг өөрийн цөмийн зэвсэгтэй болох зам руу түлхэх эрсдэлтэй гэж үзэж байна.


Цэргийн эвслээс эдийн засгийн түншлэл рүү

"Мета" компанийн үүсгэн байгуулагч, Марк Цукерберг хөрөнгө оруулагчдадаа нэгэн сонирхолтой ирээдүйн талаар ярьж өглөө. Түүний тооцоолж буйгаар, ирэх таван жилийн дотор дэлхий дээрх тэрбум тэрбум хүн өөрийн гэсэн хувийн Хиймэл Оюун (AI) агенттай буюу дижитал туслахтай болох гэнэ. Цукерберг лхагва гарагт болсон санхүүгийн тайлангийн хурлын үеэр "Одооноос таван жилийн дараа гэхэд, таны зорилгыг ойлгодог, таны төлөө 24/7 ажилладаг хувийн агентгүй хүн байна гэдэг юу л бол" хэмээн ярьжээ. Түүний төсөөллөөр бол энэ AI агентууд санхүү, эрүүл мэнд, хүмүүс хоорондын харилцаа, тэр байтугай гэр орны ажилд ч туслах юм байх. "Бид бүгдээрээ олон төрлийн агентуудтай харилцдаг ирээдүй рүү шилжих үед WhatsApp болон манай бусад мессежийн платформууд улам чухал болно" гэж тэрээр онцолсон байна. Одоогоор "Meta AI"-тай харилцаж буй хамгийн том талбар нь WhatsApp байгаа аж. "Мета" ганцаараа ийм их хүлээлт үүсгээгүй ээ. "Google" хайлтын системээ шинэчлэхдээ хувийн AI агентуудыг онцолсон бол, инженерүүд "Anthropic" компанийн "Claude Code" гэдэг код бичдэг туслахад тун дуртай байгаа гэнэ. Гэвч өрсөлдөгчидтэйгөө харьцуулахад "Мета"-гийн хөрөнгө оруулагчид жаахан "зүрх үхэж" байна. Учир нь тус компани бүтэх үгүй нь мэдэгдэхгүй шинэлэг төслүүд рүү мөнгө "цацаж" байгаа бөгөөд энэ улиралд тайлангаа танилцуулсны дараа хувьцаа нь бараг 10%-иар унажээ. Тухайлбал, VR төхөөрөмж хариуцсан "Reality Labs" салбар нь энэ улиралд 4.6 тэрбум долларын алдагдал хүлээсэн бөгөөд 2021 оноос хойш нийт алдагдал нь 88 тэрбум долларт хүрчихээд байна. "Мета"-гийн AI-д зориулах зардал улам өсөх шинжтэй байгаа нь хөрөнгө оруулагчдыг түгшээж байна. Энэ долоо хоногт л гэхэд "BlackRock"-той хамтран Техас мужид 14 тэрбум долларын дата төв барихаа зарлалаа. Цукерберг эцэст нь өөрсдийн хөгжүүлж буй хувийн агентууд бол "Мета"-гийн дараагийн үеийн бүтээгдэхүүн, орлогын суурь болно гэдэгт бат итгэлтэй байна. Тэдний бизнесийн AI агентуудыг аль хэдийн нэг сая гаруй бизнес ашиглаж эхэлсэн ч "тэрбум" хэрэглэгчдэд хүргэхийн тулд зөвхөн аж ахуйн нэгжүүдээр зогсохгүй, жирийн хүмүүсийн хэрэглээнд нэвтрүүлэх хэцүүхэн даваа тэднийг хүлээж байна.

Марк Цукерберг ирэх таван жилд тэрбум тэрбум хүн хувийн хиймэл оюуны (AI) туслахтай болно гэж таамаглаж байна. Гэсэн хэдий ч "Мета" компани AI-ийн дэд бүтэц болон бусад алдагдалтай төслүүдэд их хэмжээний хөрөнгө "цацаж" байгаагаас мөнгөн урсгал нь эрс багасаж, хөрөнгө оруулагчдыг түгшээн, хувьцааны үнэ нь унахад хүргэжээ.

Марк Цукерберг: Таван жилийн дараа хүн бүр AI туслахтай болно!

Технологийн ертөнцөд "RAMageddon" (RAM буюу санах ойн сүйрэл) гэх шинэ нэр томьёо моодонд орж байна. Хиймэл оюун ухааны (AI) техник хангамжийн "шунахай" хэрэглээнээс үүдэн дэлхий даяар санах ойн чипний хомсдол үүслээ. Харин үүний хариуд ажлаа хүлээлгэж өгөх гэж буй Apple-ийн гүйцэтгэх захирал Тим Күүк хэрэглэгчиддээ хандаж "Таны дараагийн Mac, iPhone эсвэл iPad чипний үнийн өсөлтөөс болоод халаасыг чинь сүрхий тэмтэрнэ шүү" хэмээн анхааруулав. Хэрэв Apple үнээ нэмбэл хамгийн түрүүнд iPhone "бай" болох магадлалтайг санах ойн нийлүүлэлтийн шинжээчид Financial Times-д хэлжээ. Есдүгээр сард гарах шинэ iPhone-ийн нээлт нь үнэ нэмснээ зарлах хамгийн тохиромжтой мөч байх болно. Мэдээж хэрэг, Apple Watch, Mac, iPad, Vision Pro гээд санах ой (DRAM) болон багтаамжийн (NAND) чип шаарддаг бүх л төхөөрөмжийн үнэ дагаад өсөх нь ойлгомжтой. Хэдий хэмжээгээр өсөх нь тодорхойгүй байгаа ч TechInsights судалгааны байгууллагын тооцоолсноор, Apple ашгийн түвшнээ хэвээр хадгалахын тулд дараагийн iPhone Pro загвар дээрээ дор хаяж 270 доллар нэмэх шаардлагатай гэнэ. (Одоогийн iPhone 17 Pro нь 1099 доллараас эхэлж байгаа шүү дээ).Ер нь AI одоогоор Apple-д нэг их ээлээ өгсөнгүй. Тус компани төхөөрөмжүүддээ AI-ийг хэрхэн шигтгэх тал дээр ихээхэн дарамтад байгаа юм. Хоёр жилийн өмнө амласан AI функцүүдээ нэвтрүүлж чадаагүйгээсээ болж энэ оны эхээр хуурамч сурталчилгааны шүүхийн маргаанд 250 сая доллар төлж салсан паян ч тэдэнд бий. Энэ сарын эхээр болсон хөгжүүлэгчдийн хурлаараа (WWDC) тэд Siri-г шинэчлэх зэргээр өмнөх амлалтаа биелүүлэхээр хичээж буйгаа харуулсан. Гэхдээ эцсийн дүндээ төхөөрөмж дээрх AI боловсруулалт сайжирна гэдэг нь илүү их санах ой шаардана гэсэн үг бөгөөд энэ бүх технологийн дэвшлийн төлбөрийг хэрэглэгчид бид л илүү өндөр үнээр төлөх тавилантай бололтой.

Хиймэл оюун ухааны хурдацтай хөгжлөөс үүдэлтэй санах ойн чипний дэлхийн хомсдол (RAMageddon) нь Apple компанийг бүтээгдэхүүнийхээ үнийг нэмэхэд хүргэж байна. Шинжээчдийн тооцоолж буйгаар ашгаа хадгалахын тулд дараагийн iPhone Pro загварын үнэ дор хаяж 270 доллараар өсөх магадлалтай бөгөөд энэхүү үнийн өсөлт Mac, iPad тэргүүтэй бусад төхөөрөмжүүдэд ч нөлөөлөх нь гарцаагүй ажээ.

AI-аас болж iPhone-ийн үнэ "тэнгэрт хадах" уу?

АНУ-ын зэвсэгт хүчин Ираны өмнөд хэсэгт шинээр цохилт өгч, Ираны пуужингийн байршил болон усны бөмбөг тавихыг оролдож байсан онгоцнуудыг онилжээ. АНУ-ын Төв командлалаас гаргасан мэдэгдэлд эдгээр цохилтыг "Ираны зэвсэгт хүчний зүгээс манай цэргүүдэд учруулж буй аюул заналаас хамгаалах" зорилготой байсан гэжээ. Энэхүү цохилт нь Ираны Гадаад хэргийн яамны хэвлэлийн төлөөлөгч Эсмайл Бакай “АНУ-тай хийж буй хэлэлцээрт тодорхой ахиц гарсан ч мөргөлдөөнийг эцэслэх хэлэлцээрт гарын үсэг зурах хугацаа хараахан болоогүй” гэж мэдэгдсэнтэй зэрэгцэн өрнөж байна. New York Times сонины мэдээлснээр, ахмад Хокинс уг цохилтыг Ормузын хоолойд байрладаг Ираны тэнгисийн цэргийн бааз байрладаг өмнөд боомт хот болох Бандар Аббас орчмын бүсийг онилсон гэж тодотгов. Үүнээс өмнө Ираны төрийн мэдээллийн хэрэгслүүд Бандар Аббас хотод дэлбэрэлтийн чимээ сонсогдсоны дараа орон нутгийн албан тушаалтнууд шалгалт хийж байгаа талаар мэдээлж байсан юм. Ираны тал АНУ-ын сүүлчийн цохилтод хараахан хариу өгөөгүй байна. Энэ нь АНУ болон Ираны хооронд байгуулагдаж болзошгүй энхийн хэлэлцээрт хэрхэн нөлөөлөх нь одоогоор тодорхойгүй байна.Амралтын өдрүүдээр Трамп талууд хэлэлцээрт ойрхон байгааг цухуйлгасан ч дараа нь "яарахгүй байхыг" үүрэг болгосон бол Рубио Даваа гарагт хэлэлцээрт хүрч магадгүй гэж мэдэгдэж байсан юм. Харин Ираны төлөөлөгч Бакай хариуд нь: "Хэлэлцэж буй асуудлын ихэнх хэсэг дээр нэгдсэн дүгнэлтэд хүрсэн гэж хэлэх нь зөв... Гэхдээ энэ нь хэлэлцээрт гарын үсэг зурах мөч ойртсон гэсэн үг биш" хэмээн няцаалт өгчээ. АНУ-ын хэвлэлүүдийн мэдээлснээр, эдгээр хэлэлцээр нь шууд эцсийн шийдэлд хүргэхгүй. Иранд тавьсан хоригийг цуцлах нарийн ширийнийг хэлэлцэх, царцаасан Ираны хөрөнгийг чөлөөлөх, Ираны цөмийн зорилгыг хязгаарлах тухай шаардлага зэрэг маргаантай асуудлуудыг дараа нь хэлэлцэх төлөвтэй байна.

АНУ-ын зэвсэгт хүчин одоо үргэлжилж буй гал зогсоох хэлэлцээрийн үеэр өөрийгөө хамгаалах зорилгоор Ираны өмнөд хэсэг дэх пуужингийн байршил болон усны мина тавихыг оролдсон онгоцнуудад цохилт өгчээ. Талууд 60 хоногийн гал зогсоох хэлцэлийн сунгалт, Ормузын хоолойг нээх болон Ираны баяжуулсан ураныг устгах асуудлаар хэлэлцээр хийж байгаа ч эцсийн тохиролцоонд хүрэх хугацаа хараахан болоогүй байна. 

АНУ-ын зэвсэгт хүчин Ираны өмнөд хэсэгт цохилт өглөө

Минималист загварын далд хаалганы бариул нь цахилгаан автомашины (EV) нэрийн хуудас болсон хэдий ч, маргаан дагуулсан энэхүү шийдэл нь өдгөө Хятадын түүхэн дэх хамгийн том буюу 4 сая гаруй автомашиныг хамарсан эргүүлэн татах ажиллагааны гол шалтгаан болоод байна. Энэхүү эргүүлэн татах ажиллагаанд Хятадад үйлдвэрлэсэн 2.98 сая Tesla автомашин багтаж байгаа бөгөөд онцгой байдлын үед далд бариулыг олж онгойлгоход хүндрэлтэй гэх аюулгүй байдлын асуудал үүссэнтэй шууд холбоотой юм. Үүнээс гадна Хятадын дотоодын автомашин үйлдвэрлэгчид болох XPeng, Xiaomi, Geely зэрэг брэндүүд мөн адил арга хэмжээнд өртжээ. Тэрбумтан Илон Маскийн Tesla компанийн ачаар тренд болсон далд бариул нь машины хаалганы гадаргуутай нэгэн жигд уусаж, зөвхөн эзэмшигч нь машиндаа ойртох үед л ил гарч ирдэг технологи юм. Гэвч Хятадад Xiaomi брэндийн цахилгаан автомашин осолдож, хүний амь нас эрсэдсэн хоёр ч хэрэг гарсны дараа энэхүү загвар хатуу шүүмжлэлд өртөж эхэлсэн. Үүнтэй холбогдуулан өнгөрсөн хоёрдугаар сард Хятадын эрх баригчид далд бариул ашиглахыг хориглох шийдвэр гаргасан. 2027 оны 1-р сарын 1-нээс хүчин төгөлдөр хэрэгжиж эхлэх шинэ журмын дагуу, зөвхөн дотор болон гадна талаасаа механикаар онгойдог хаалгатай автомашинуудыг л Хятадын зах зээлд борлуулахыг зөвшөөрөх юм. Далд бариулын асуудал зөвхөн Хятадаар зогсохгүй. Tesla-ийн хаалганы бариул гэнэт ажиллахаа больж, хүүхдүүд машинд түгжигдсэн гэх мэдээллийн дараа АНУ-ын аюулгүй байдлын зохицуулагч байгууллагаас мөн шалгалт явуулж байв. Өнгөрсөн долдугаар сард АНУ-ын Үндэсний Замын Хөдөлгөөний Аюулгүй Байдлын Захиргаанаас бүх автомашин үйлдвэрлэгчдэд зориулсан аюулгүй байдлын шинэ, албан ёсны стандарт бий болгохыг санал болгоод байна.

Хятад улсад автомашины далд бариул нь онцгой байдлын үед гацаж, хүний амь насанд аюул учруулж болзошгүй гэх шалтгаанаар 4 сая гаруй цахилгаан автомашиныг, тэр дундаа 3 сая орчим Tesla-г эргүүлэн татлаа. 

Энэхүү асуудалтай холбогдуулан Хятадын Засгийн газар 2027 оноос эхлэн механик онгойлгогчгүй далд бариултай автомашин худалдаалахыг бүрмөсөн хориглох шийдвэр гаргаад байна. 

АНУ зэрэг бусад орнуудад ч энэхүү загварын аюулгүй байдалд эргэлзэж, цаашид автомашины шинэ стандарт тогтоохоор ярилцаж эхэлжээ.


Хятадад бариулын асуудлаас болж гурван сая орчим Tesla автомашиныг эргүүлэн татлаа

АНУ-ын Сангийн сайд Скотт Бессент мягмар гарагт өгсөн ярилцлагадаа, АНУ Япон улсын иений ханшийг чангаруулах хүчин чармайлтад нэгдсэн талаар онцлон хэллээ. Учир нь иений сулрал зөвхөн Японоор зогсохгүй Ази даяарх зах зээлийг донсолгох аюултай байсан гэнэ. Энэхүү хамтарсан арга хэмжээ нь АНУ-ын зүгээс өөр нэгэн томоохон мөнгөн тэмдэгтийг дэмжсэн тун ховор тохиолдол бөгөөд иений удаан хугацааны сулрал Японд инфляцыг хөөрөгдөж, Азийн бусад мөнгөн тэмдэгтэд дарамт учруулан, дэлхийн зах зээлийг тогтворгүй болгох вий гэсэн Вашингтоны болгоомжлолыг илтгэж байна. Энэхүү ажиллагааны хүрээнд АНУ-ын Сангийн яам нөөцөндөө байсан еврогоо зарж, орлогоор нь иен худалдаж авсан байна. Мөн Бессент Европын албаныханд хандан энэхүү еврогийн борлуулалт нь зөвхөн нөөцийн дахин хуваарилалт байсан хэмээн тайвшруулж амжжээ. Гэхдээ худалдан авалт хийх нь зөвхөн богино хугацаанд савалгааг намжаах бөгөөд цаашид Японы зүгээс иенийг унагаж буй хүчин зүйлсийн эсрэг бодлогын арга хэмжээ авах шаардлагатайг Бессент анхааруулсан байна. Япон иений ханш ихээхэн хэмжээгээр унасны дараа АНУ, Япон хоёр засгийн газар хоорондоо нягт холбоотой ажиллаж, хамтарсан интервенц хийсэн байна. Мөн тэрээр "Интервенцээр зах зээлд дохио өгч болох ч бодлого л эцсийн үр дүнг шийднэ" хэмээн онцлоод, АНУ Японы бодлогын чиг хандлагад өөдрөгөөр хандаж байгаа учраас энэхүү арга хэмжээнд оролцсон гэжээ. Японы төв банк хүүгээ өсгөх эсэх талаар тэрээр тодорхой хариулт өгөхөөс татгалзсан ч Японы албаныхан интервенцийн дараа бодлогын өөрчлөлт хийх шаардлагатайг сануулжээ.

АНУ-ын Сангийн сайд Скотт Бессент Японы иений ханшийн сулрал нь Азийн бусад зах зээлд сөргөөр нөлөөлөх эрсдэлтэй тул АНУ Японтой хамтран иен худалдаж авах замаар зах зээлд интервенц хийснээ мэдэгдлээ. Энэ нь дэлхийн эдийн засаг болон бусад Азийн орнуудын мөнгөн тэмдэгт, тэр дундаа Солонгосын вон, Хятадын юанийг тогтвортой байлгахад чиглэсэн стратегийн алхам юм. Хэдийгээр богино хугацаанд үр дүнгээ өгөх боловч Японы төв банк цаашид дорвитой бодлогын өөрчлөлт хийх шаардлагатайг тэрээр сануулсан байна.

АНУ яагаад Японы иенийг аврахаар шийдэв?

AI галзуурал дунд бусдаас хоцрохгүйг хичээж, хамаг байдгаараа "үзэж тарж" буй Мета компани даваа гарагт Фэйсбүүк дээрх хайлт, контент бүтээх, харилцах хэв маягийг бүхлээр нь өөрчлөх зорилготой цоо шинэ AI функцүүдээ зарлалаа. Хамгийн их "бужигнуулах" шинэчлэл нь “AI Mode” буюу хиймэл оюуны горим юм. Одоо та хүмүүсийн пост, групп, Reels дунд төөрч хайлт хийх шаардлагагүй болно. Зүгээр л хүн шиг энгийнээр асуулт асуухад, Метагийн AI платформ даяарх хүмүүсийн нийтлэл, яриаг ухаж нэгтгээд л танд бэлэн хариулт гаргаад ирнэ. Энэ нь өнгөрсөн сард чимээгүйхэн танилцуулсан Reddit-тэй төстэй “Forum” апп-ийн Ask цэстэй тун төстэй ажиллах юм. Гэхдээ энд нэг том "НО" бий: Энэхүү AI нь шинжлэх ухааны баримт эсвэл эрдэмтдийн нийтлэлээс биш, та бидэн шиг жирийн хэрэглэгчдийн группын хов жив, өдөр тутмын ярианаас хариултаа бэлдэнэ гээд бод доо! Тиймээс хүмүүс худлаа эсвэл хоцрогдсон мэдээлэлд төөрөгдөх эрсдэлтэй гэж шүүмжлэгчид аль хэдийнэ санаа зовоод эхэлжээ. (Google-ийн Reddit дээр суурилсан AI хайлт ч бас ийм хэл ам дагуулж байсан билээ). Зөвхөн хайлтаар зогсохгүй! Фэйсбүүкт видео эвлүүлдэг, зураг янзалдаг хүмүүст зориулсан ганган хэрэгслүүд нэмэгдсэн. Хамгийн сонирхолтой нь AI ашиглан хувцас, үс засалт, гоёл чимэглэлээ ганц товшилтоор өөрчилдөг болж байгаа юм. Жишээ нь, спортын хорхойтон залуу Stories дээрээ дуртай багийнхаа өмсгөлийг "AI Edit"-ээр өмсөж болох нь. Эсвэл профайл зургаа “Restyle profile picture with AI” гээд л хувцасны шүүгээнээс гангарчихна. Энэ бүхэн гэнэт гарч ирээгүй бөгөөд Мета сүүлийн саруудад AI-г ёстой л нэг угзруулж байгаа. Хоёрдугаар сард профайл зургаа хөдөлгөж (гар даллах, төрсөн өдрийн малгай өмсгөх г.м) болдог болгосон бол, гурван сард Marketplace дээр худалдагчийн өмнөөс үйлчлүүлэгчтэй автоматаар чатлах AI оруулж ирсэн. Саяхан бүр контент бүтээгчдэд "хэзээ пост хийвэл зүгээр вэ", "хүмүүс коммент дээр юу гээд байна" гэдгийг базаж хэлж өгдөг хиймэл оюун ухаант туслахыг ч гаргаад амжсан. Эцсийн зорилго нь юу вэ? Мэдээж та биднийг Фэйсбүүкээсээ салгахгүй байх, бас мөнгө олох аргаа төрөлжүүлэх! Тэд сарын 3.99 ам.доллароос эхлэх төлбөртэй (subscription) үйлчилгээгээ Facebook, Instagram, WhatsApp дээр дэлхий даяар нэвтрүүлж эхэлсэн бөгөөд удахгүй AI-тай холбоотой илүү олон төлбөртэй багцууд гарах сурагтай байна шүү, хэрэглэгчид ээ!

Мета компани Фэйсбүүк хэрэглэгчдийн нийтлэл, групп дэх яриан дээр үндэслэн асуултад хариулж, мэдээлэл нэгтгэх зориулалттай "AI Mode" хайлтын шинэ горимыг танилцууллаа. Түүнчлэн зурган дээрх хувцас, үс засалтаа хиймэл оюунаар өөрчлөх болон видео эвлүүлэх шинэ хэрэгслүүдийг нэмсэн байна. Энэхүү цуврал шинэчлэлтүүд нь хэрэглэгчдийг платформдоо илүү удаан торгоох зорилготой бөгөөд цаашдаа зарим хиймэл оюуны боломжууд нь сарын хураамжтай болох төлөвтэй байна.

Мета AI-ын уралдаанд араагаа сольж, Facebook-ийг AI-аар бөмбөгдөж эхэллээ

Хятад улс дэлхийн хамгийн хурдан супер компьютеруудын жагсаалтад АНУ-ыг хойш нь суулгаж, тэргүүн эгнээнд заларлаа. Энэ нь технологийн ноёрхлын төлөөх тулаанд Бээжин ямар хурдтайгаар&nbsp;хөгжиж байгаагийн тод илрэл болов. Германы Хамбургт зарласан шинэхэн чансаагаар Хятадын Шэньжэнь хотод байрлах "LineShine" нэртэй мангас гараад иржээ. Энэ машин секундэд 2 квинтиллион гаруй үйлдэл хийж (2.198 exaflops), өмнөх аварга болох АНУ-ын "El Capitan"-ийг бүтэн 20 хувиар илт давуу ялсан байна. Ингэснээр 2017 оноос хойш анх удаа Хятадууд TOP500 жагсаалтыг дахин өнгөлж эхэллээ. Хориг тавьсан ч хор шарыг нь малтчихав уу? Хамгийн сонирхолтой нь юу гээч? АНУ тэргүүтэй барууны орнууд Хятад руу хамгийн сүүлийн үеийн дэвшилтэт чип гаргахыг хориглосон. Гэвч чансааг зохион байгуулагчдын нэг Жак Донгарра "Экспортын хориг тэднийг удаашруулах биш, харин ч дотооддоо өөрсдөө бүхнээ хийх хор шарыг нь малтчих шиг боллоо" хэмээн егөөджээ. Түүгээр ч зогсохгүй, "LineShine" нь хиймэл оюунд (AI) зориулагдсан орчин үеийн супер хурдан GPU чипүүд биш, зүгээр л уламжлалт CPU (төв процессорын нэгж) ашиглаад ийм солиотой хурдад хүрсэн анхны бөгөөд цорын ганц систем болсон нь жинхэнэ сенсаци тарьж байна. Технологийн акулууд "нуугдаж" байгаа юу? Гэхдээ шууд л Хятад дэлхийг эзэлчихлээ гэж дүгнэхэд эрт байна. 1993 оноос хойш гарч буй энэхүү TOP500 жагсаалтад ихэвчлэн засгийн газрын болон академик судалгааны байгууллагууд сайн дураараа мэдээллээ өгч оролцдог. Хэрвээ Amazon, Microsoft, эсвэл Илон Маскийн xAI зэрэг хувийн хэвшлийн аваргууд жинхэнэ "нууц зэвсгүүдээ" шалгуулсан бол жагсаалт шал өөр гарах байсныг шинжээчид сануулж байна. Нэгэн судалгаагаар, АНУ-ын бахархал болсон "El Capitan" хүртэл Маскийн xAI-ийн "Colossus" супер компьютерын хүчин чадлын дөнгөж 22 хувьтай л тэнцэх үзүүлэлттэй гэж гарсан шүү! Юутай ч АНУ, Хятад хоёрын технологийн "хүйтэн дайн" улам л ширүүссээр. Хэдийгээр АНУ шилдэг AI загваруудаар тэргүүлж байгаа ч Хятад улс патент гаргалт болон аж үйлдвэрийн роботуудаараа тэднийг гүйцэж ирлээ. "AI давамгайлал нь шууд шинжлэх ухааны давамгайлал гэсэн үг биш" бөгөөд хоёр их гүрний дижитал ертөнц дэх уралдаан хэзээ ч зогсохгүй нь бололтой!

Хятадын "LineShine" супер компьютер АНУ-ын "El Capitan"-ийг ардаа орхин дэлхийн хамгийн хурдан компьютерын жагсаалтыг (TOP500) тэргүүллээ. АНУ-ын чипний хоригийг үл харгалзан, уг систем нь зөвхөн уламжлалт CPU ашиглан 2 квинтиллион гаруй үйлдэл хийх хүчин чадалд хүрсэн нь Хятадын технологийн бие даасан байдал эрчимтэй хөгжиж буйг харуулж байна. Хэдийгээр томоохон технологийн корпорациуд энэ жагсаалтад багтдаггүй ч уг үйл явдал нь хиймэл оюун ухаан болон шинжлэх ухааны салбар дахь хоёр гүрний технологийн ширүүн өрсөлдөөнийг улам бүр тодотгов.

АНУ-ын титмийг Хятад шүүрлээ: Дэлхийн хамгийн хурдан супер компьютер тэднийх боллоо!

Детройтын автомашины акул General Motors (GM) эрчим хүчний зах зээл болон дата төвүүдийн тэсрэлтийг зүгээр хараад суухыг хүссэнгүй. Тэд шинэ төрлийн батерейны химийн бүтэц танилцуулахын сацуу цахилгаан машин (EV) унадаг хэрэглэгчдээ цахилгааны өндөр төлбөрөөс "аврах" давхар төлөвлөгөөгөө мягмар гарагт дэлгэлээ. GM-ийн батерей хариуцсан дарга Курт Келтигийн ярьж байгаагаар, тэд "vehicle-to-grid" буюу машинаасаа буцаагаад цахилгаан хураадаг технологийг сайжруулж, цаашлаад эрчим хүчний зах зээлийг орвонгоор нь эргүүлэх шидэт sodium-ion батерейг хөгжүүлж байгаа гэнэ. Энэ бүхэн мэдээж AI-ын хөгжлөөс үүдэлтэй "тогны ховдог" дата төвүүдийн хэрэгцээг хангах зорилготой. Зах зээл дээр дата төв барихын тулд тэрбум тэрбумаар нь хөрөнгө цацагдана гэсэн хүлээлт үүсчихээд байгаа билээ. Келтигийн хэлснээр, энэхүү шинэ батерей нь хөргөлт заавал шаарддаггүй бөгөөд илүү энгийн бүтэцтэй тул ашиглалтын зардлыг навс унагах шидтэй аж. Энэхүү мөрөөдлөө бодит болгохын тулд GM Денверт байрладаг Peak Energy хэмээх стартаптай гар нийлжээ. Хоёр компанийн хамтын бүтээл болох sodium-ion батерей 2028 оноос хойш л хэрэглэгчдийн гарт очих төлөвтэй байна (үнэ болон гэрээний дэлгэрэнгүйг тэд тас нуусан). Гэхдээ 2028 он хүртэл зүгээр суухгүй ээ. GM хуучин цахилгаан машины батерейгаа Redwood Materials-тай хамтран дахин ашиглах, мөн LG Energy Solution-тэй хамтарсан үйлдвэрээсээ арай хямд өртөгтэй LFP (лити-төмөр-фосфат) батерей үйлдвэрлэж мөнгө хийх гэнэ. Учир нь LFP батерейг одоогийн үйлдвэрлэлийн хүчин чадлаараа шууд хийчихэд амар байдаг аж. Үнэндээ GM сүүлийн жилүүдэд "Цахилгаан машин жинхэнэ утгаараа тэсэрнэ дээ" хэмээн хэт их мөрөөдөж, тэрбум тэрбумыг батерейны үйлдвэрт цацсан ч борлуулалт нь санаснаар нь болоогүй юм. Тиймээс л Охайо болон Теннесси дэх 90 гигаватт цагийн хүчин чадалтай аварга үйлдвэрүүдээ зүгээр хэвтүүлж байхаар гээд эрчим хүч нөөцлөх зах зээл рүү ийнхүү хошуу дүрж эхэлсэн нь энэ. Өрсөлдөгч Ford ч мөн адил яг ийм тактикаар ажиллаж байгаа.

General Motors (GM) компани цахилгаан автомашины борлуулалтын удаашралыг нөхөх, мөн AI-ын дата төвүүдийн эрчим хүчний асар их эрэлтийг хангах зорилгоор Peak Energy стартаптай хамтран хямд өртөгтөй шинэ батерей хөгжүүлж эхэллээ. Хоёр компанийн хамтын бүтээл болох sodium-ion батерей 2028 оноос хойш л хэрэглэгчдийн гарт очих төлөвтэй байна.

Автомашинаас дата төв рүү: GM-ийн эрчим хүчний зах зээл дэх шинэ нүүдэл

SpaceX олон жилийн турш дахин ашиглагддаг пуужин, Starlink сүлжээ болон мэдээж хэрэг үүсгэн байгуулагч Элон Маскийнхаа ачаар хүн бүрийн анхаарлын төвд байсаар ирсэн. Гэхдээ тэдний 24 жилийн түүхэнд энэ удаагийн IPO шиг сүр дуулиантай зүйл тохиолдож байсангүй. Компани 555.6 сая ширхэг хувьцаагаа тус бүрийг нь 135 ам.доллараар үнэлэн зах зээлд гаргаж, 75 тэрбум доллар босгосноор түүхэн дэх хамгийн том IPO болж чадлаа. Үүний ачаар Элон Маск дэлхийн цор ганц, анхны "Их наядтан" (Trillionaire) болж мандах нь тэр! Босгосон мөнгөний хэмжээ явсаар бүр 85.7 тэрбум ам.долларт хүрсэн гээд бод доо. SpaceX хувьцаат компани боллоо, одоо тэгээд юу болох вэ?<ul><li>Cursor-ийг "залгив": IPO хийснээс хэдхэн хоногийн дараа SpaceX 60 тэрбум долларын хувьцаагаар Cursor компанийг худалдаж авснаа зарлав.</li><li>Амазоныг ардаа орхилоо: 6-р сарын 15-нд хувьцааны үнэ 20%, мягмар гарагийн өглөө дахин 8%-иар өссөнөөр үнэлгээ нь 2.7 их наяд долларт хүрчээ. Ингэснээр тэд дэлхийн хамгийн үнэ цэнтэй 5 дахь компаниар тодорлоо.</li></ul> IPO-ийн эргэн тойронд: SpaceX-ийн хувьцаа Nasdaq бирж дээр 150 доллараар нээгдэж, түүхэнд хамгийн их хүлээлт үүсгэсэн дэбютээ 11%-ийн өсөлттэйгөөр эхлүүлсэн юм. Өдрийн дунд гэхэд хувьцаа 30%-иар цойлон нисэж, хаагдахдаа 19%-ийн өсөлттэй буюу 160.95 доллароор тогтжээ. Арилжааны хэмжээ үнэхээр "аймшигтай" байсан бөгөөд Robinhood платформ IPO-ийн дараах хэдэн цагт "түүхэнд байгаагүй их ачаалалтай" ажилласнаа мэдэгдэв. Бас нэгэн сонирхолтой зүйл гэвэл, SpaceX-ийн Үйл ажиллагаа хариуцсан захирал Гвинн Шотвелл CNBC-д өгсөн ярилцлагадаа "SpaceX болон Tesla хоёр нэгдвэл Элоны амьдрал арай хялбар болох байх" гэж хошигноод амжсан нь Tesla-ийн хувьцаа эзэмшигчдийн чихийг дэлдийлгэсэн байх. Энэ бүх бужигнаан дунд хамгийн том хожсон улсууд нь нийт 500 сая долларын шимтгэл халаасласан банкууд (ялангуяа Goldman Sachs, Morgan Stanley) байлаа. Харин баяртай байгаа Маск X платформ дээрээ хувьцааны үнэ өсөхтэй зэрэгцэн "SpaceX-ийн гайхалтай хүмүүстээ үгээр хэлэхийн аргагүй их хайртай шүү" хэмээн баасан гарагийн үдээс хойш жиргэжээ. Тоо ярьвал толгой эргэм:<ul><li>2025 онд компани 18 тэрбум долларын орлоготой ажилласан ч 4.9 тэрбум долларын алдагдал хүлээжээ. Байгуулагдсан цагаасаа хойш нийт 37 тэрбум долларын алдагдалтай ажилласан байна.</li><li>Гүйцэтгэх захирал Элон Маск компанийн саналын эрхийн 85.1%-ийг дангаараа атгаж, олон нийтийн компани болсон ч бүрэн хяналтаа тогтоогоод байна.</li><li>Хамгийн гоё тоо нь 4,400! Энэ бол IPO-ийн ачаар саятан болж буй SpaceX-ийн ажилтнуудын тоо юм.</li></ul> IPO-оос өмнөх том наймаанууд: IPO хийхээсээ өмнө SpaceX балансаа сайжруулахын тулд тооцооллын (compute) хүчин чадлаа зарах хэд хэдэн гэрээ хийсэн байна. Тухайлбал, Anthropic компани xAI-д сар бүр 1.25 тэрбум доллар, харин Google компани сар бүр 920 сая долларыг тооцоолол хийх зорилгоор төлөхөөр болжээ.

SpaceX компанийн хувьцаа зах зээлд гармагцаа огцом өсөж, үнэлгээ нь 2.7 их наяд долларт хүрч Амазоныг гүйцсэн бөгөөд компанийн 4400 гаруй ажилтан нь саятан болсон байна. Түүнчлэн, олон нийтийн компани болсныхоо дараахан Cursor компанийг 60 тэрбумаар худалдаж авч, AI-ийн тооцоолол хийх мега гэрээнүүдийг технологийн аваргуудтай байгуулжээ.

SpaceX: IPO-ийн дараа юу болж байна?

Олон Улсын Эрчим Хүчний Агентлагийн (IEA) мэдээлснээр Ойрхи Дорнодын нефть боловсруулах хүчин чадлын тавны нэг буюу өдөрт 9.6 сая торх боловсруулах хүчин чадал дайны улмаас үгүй болсон байна. Үүн дээр нэмэгдээд, Украйны зэвсэгт хүчний зүгээс Оросын нефть боловсруулах үйлдвэрүүд рүү дроноор тасралтгүй цохилт өгсөөр байгаа нь түлшний хомсдол үүсгэж, улмаар ОХУ дотоодын хэрэгцээгээ хангах үүднээс экспортоо бүрэн хориглоход хүргэсэн юм. Ингэснээр дэлхийн хоёр дахь том дизель түлш экспортлогч улс зах зээлээс гарч, эдийн засгийн "гол хөдөлгүүр" болсон дизелийн зах зээлийг улам бүр боомилж байна. Орос болон Ойрхи Дорнодоос гадна дэлхийн бусад бүс нутагт энэхүү асар их эрэлтийг хангахуйц хэмжээний боловсруулах хүчин чадал хүрэлцэхгүй байгаа юм. Шинжээчдын үзэж байгаагаар жинхэнэ эрчим хүчний хямрал дөнгөж эхэлж байна. Энэ нь гэнэтийн цочрол гэхээсээ илүүтэйгээр алгуур даамжирсан хямрал байсан тул бодит үр дагавар нь одоо л тодорч эхэлж буй хэрэг юм. АНУ-ын нөөц шавхагдаж байнаТүлшний эрэлт өндөр хэвээр байгаа тул АНУ экспортоо эрс нэмэгдүүлж, долоо хоногийн дундаж хэмжээ нь өдөрт 1.9 сая торх буюу түүхэн дээд амжилтад хүрчээ. Гэсэн хэдий ч энэхүү өндөр экспорт нь зөвхөн үйлдвэрүүдийн өндөр ачаалалтай ажилласны үр дүн төдийгүй хуримтлуулсан нөөцөөсөө татаж гаргасантай холбоотой бөгөөд энэ нь цаашид томоохон асуудал дагуулж болзошгүй байна. Инфляцын шинэ давалгааИнфляцын эрсдэл эрс нэмэгдэж, олон жилийн турш өндөр хэвээр хадгалагдаж магадгүй болоод байна. Хоёрдугаар улиралд дэлхийн нефть боловсруулалтын хэмжээ өмнөх оноос өдөрт 5.1 сая торхоор буурчээ. Хэдийгээр үнийн хэт өсөлтөөс шалтгаалан түлшний эрэлт өдөрт 4 сая торхоор буурсан ч зах зээлд өдөрт 1 сая гаруй торхны бодит хомсдол байсаар байна. Өөрөөр хэлбэл, эрэлт буурсан явдал нь инфляцаас хамгаалах үр дүнтэй арга болж чадахгүй юм. Энэхүү хүндрэл зөвхөн Европоор хязгаарлагдахгүй. Дэлхийн бөмбөрцгийн хойд хагаст хүйтрэх тусам тээвэр болон халаалтад хэрэглэгдэх дизель түлшний эрэлт улам өсөх болно. Эрчим хүчний өндөр зардлаас шалтгаалан АНУ-д хэрэглээний үнийн индекс 3.4%, Евро бүсэд 2.9%-иар өсөөд байгаа нь эрчим хүчний аюулгүй байдлын асуудал ямар хурцадсаныг харуулж байна. Энэ нь дайны уршгаар дэлхий дахинд нүүрлэж буй томоохон хямралын дөнгөж эхлэл байж болзошгүй юм.

Ойрхи Дорнодын мөргөлдөөн болон Оросын боловсруулах үйлдвэрүүдийн гэмтлээс үүдэн дэлхий даяар дизель түлшний нийлүүлэлт эрс тасалдаж, үнэ нь түүхэн дээд хэмжээндээ хүрлээ. Түүхий тосны үнэ харьцангуй тогтвортой байгаа ч боловсруулах хүчин чадлын хомсдол болон АНУ-ын нөөц шавхагдаж байгаа нь энэхүү хямрал дайн дууссан ч удаан үргэлжлэх эрсдэлтэйг харуулж байна. Улмаар өвлийн улирал ойртож, дизелийн эрэлт нэмэгдэхийн хэрээр дэлхийн эдийн засагт инфляцын шинэ дарамт үүсэж эхэллээ.

Дизель түлшний хямрал: Дайн дууссан ч үргэлжилнэ

Meta компани өөрийн платформуудаараа дамжуулан өсвөр үеийнхнийг онилж, хохироосон гэх үндэслэлээр шүүх дээр дараалан ялагдал хүлээгээд байгаа ч мягмар гарагт эхлэх тангарагтны шүүх хурал тус компанийн үйл ажиллагаанд хамгийн том аюул учруулж болзошгүй байна. Энэхүү шүүх хурал нь Калифорни, Нью-Йорк зэрэг АНУ-ын 30 муж улсаас хүүхдийн хувийн нууцыг хамгаалах холбооны болон мужийн хуулиудыг удаа дараа зөрчсөн хэмээн 2023 онд гаргасан нэхэмжлэлээс үүдэлтэй юм. Эдгээр мужууд Meta-гаас 1 их наяд гаруй ам.доллар нэхэмжлээд зогсохгүй Instagram, Facebook-ийн үйл ажиллагаанд өөрчлөлт оруулах, тэр дундаа "like" тоолох, хязгааргүй гүйлгэх (infinite scroll) үйлдлийг зогсоохыг шаардаж байна. Meta-г шүүхэд өгсөн мужууд өсвөр үеийнхэнд зориулсан Instagram болон Facebook-ийн үйл ажиллагаанд дараах өөрчлөлтүүдийг оруулахыг шаардаж байгаа юм. Үүнд:<ul><li>Өсвөр насны хэрэглэгчдэд эцэг эхийн баталгаажуулалт шаардах систем нэвтрүүлэх</li><li>"Допамин ялгаруулалтыг удирддаг алгоритм"-аа өөрчлөх</li><li>Зураг дээрх хүний гадаад төрхийг өөрчилдөг олон төрлийн филтерүүдийг устгах</li><li>Видео контент автоматаар тоглохыг (autoplay) зогсоох</li><li>Олон хаяг нээхийг хориглох</li><li>Instagram Stories зэрэг хэсэг хугацааны дараа устдаг (ephemeral) постуудыг зогсоох</li></ul> Эдгээр нь бүгд Meta-ийн платформуудын өнөөгийн хэрэглэгчдийн гол цөм болсон үйлдлүүд бөгөөд өсвөр насныхан болон хүүхдүүдийг платформ дээр аль болох урт хугацаагаар, байнга байлгахад зориулагдсан гэж нэхэмжлэгч тал үзэж байна. Meta нь хүүхдүүдийг аппликэйшн рүү буцааж оруулахын тулд байнга мэдэгдэл (notification) илгээх зэргээр платформын хэрэглээгээ багасгахад нь саад учруулдаг гэж тэд буруутгажээ. Хүүхдүүдийг онилсноороо Meta хэрэглэгчдийн баазаа өсгөж, бизнесээ өргөжүүлэхийн тулд залуучуудыг платформдоо донтуулан "ашиглахыг сонгосон" гэж мужууд үзэж байна. Өнөөдрийн байдлаар Meta компанийн хөрөнгийн зах зээл дэх үнэлгээ ойролцоогоор 1.5 их наяд ам.доллар байгаа юм.

АНУ-ын 30 муж улс хамтран Meta компанийг өсвөр үеийнхнийг онилж, сэтгэцийн эрүүл мэндэд нь хор хөнөөл учруулсан хэмээн буруутгаж шүүхэд өгөөд байна. Нэхэмжлэгчид компаниас 1 их наяд гаруй ам.доллар шаардаж байгаагаас гадна Instagram, Facebook зэрэг платформуудын "like" тоолох, хязгааргүй гүйлгэх болон донтуулагч алгоритмуудыг бүрмөсөн устгахыг шаардаж байгаа юм. Хэрэв Meta энэхүү томоохон шүүх хуралд ялагдвал нийгмийн сүлжээний өнөөгийн хэрэглээ, чиг хандлагад түүхэн өөрчлөлт гарах магадлалтай байна.

Хэрэв Meta шүүх хуралд ялагдвал Instagram болон Facebook үүрд өөрчлөгдөж магадгүй

Apple-ийн watchOS 27 системийг хэдхэн долоо хоногийн дараа болох WWDC арга хэмжээний үеэр танилцуулах бөгөөд цуу ярианаас үзвэл Apple компани чамин шинэ боломжууд нэмэхээс илүүтэй үндсэн функцүүдээ сайжруулахад анхаарч байгаа гэнэ. Bloomberg-ийн Марк Гурман өөрийн "Power On" товхимолын сүүлийн дугаарт мэдээлснээр, Apple компани watchOS 27 хувилбараар Apple Watch-ын зүрхний цохилт хянах системийг сайжруулах бөгөөд хүмүүсийн дунд хүлээлт үүсгээд буй AI функцыг &nbsp;гаргахаар төлөвлөж байна. AI функцын хувьд бид анх 2025 оны 3 дугаар сард ийм боломж гарч магадгүй талаар сонсож байсан. "Project Mulberry" гэх код нэрээр нэрлэгдсэн уг төслийг энэ жил "Health+" үйлчилгээний хэсэг болгон "Health" апп дотор танилцуулахаар хүлээж байсан. Дээрх функц нь Apple Watch зүрхний ямар нэгэн асуудал илрүүлэх үед зүрхний өвчний эрсдэлийг тайлбарласан видеог автоматаар гаргаж ирдэг байх явдал байлаа. Project Mulberry төслийн хойшлогдсон гол шалтгаан нь Oura болон Whoop брэндүүд илүү сайн AI функцуудыг санал болгож байна гэж үзсэнтэй холбоотой гэнэ. iOS 27-ийн талаар олон цуу яриа гарсан ч watchOS 27-ийн талаарх мэдээлэл харьцангуй цөөн байна. Бид 6 дугаар сарын 8-ны өглөөний 10:00 цагт эхлэх WWDC 2026-ийн үндсэн илтгэлийн үеэр Apple-ийн шинэ програм хангамжийн талаар илүү тодорхой мэдээлэл авах болно.

Ирэх 6 дугаар сарын 8-нд болох WWDC 2026 арга хэмжээгээр танилцуулагдах watchOS 27 систем нь чамин шинэ өөрчлөлтөөс илүү зүрхний цохилт хэмжих үндсэн функцийг сайжруулахад чиглэж байна. Харин зүрхний өвчний эрсдэлийг анхааруулах зориулалттай, "Project Mulberry" код нэртэй AI функц нь удирдлагын шийдвэр болон өрсөлдөгчдийн давуу байдлаас шалтгаалан хойшлогдож, шинэчлэлтийн мөчлөгийн сүүл хэсэг рүү хойшлогджээ.

Apple Watch-ын дараагийн том шинэчлэл юу байх вэ?

Олон Улсын Валютын Сан (ОУВС) 2026 оны дэлхийн эдийн засгийн өсөлтийн таамаглалаа 3% болгон буурууллаа. Энэ нь 2025 онд бүртгэгдсэн 3.5%-ийн өсөлтөөс буурсан үзүүлэлт бөгөөд Ираны дайны сөрөг үр нөлөө нь өдгөө өрнөж буй хиймэл оюуны (AI) тэсрэлтээс олж буй эдийн засгийн үр ашгийг саармагжуулж байгаатай холбоотой юм. ОУВС-ын тооцооллоор, энэ онд газрын тосны үнэ өмнөх жилийнхээс дунджаар 32% орчмоор өндөр байх бөгөөд дэлхийн хэрэглээний үнийн индекс 4.7%-иар өсөх төлөвтэй байна. Энэ нь сүүлийн хоёр жилийн турш саараад байсан инфляцын түвшнийг эргэн хөөсрүүлэх аюултай юм. Гэсэн хэдий ч AI дахь хөрөнгө оруулалтын тэсрэлт нь эдийн засгийн цөөн хэдэн гэрэлтэй цэгүүдийн нэг хэвээр байх бөгөөд бүтээмжийн өсөлт нь ялангуяа өндөр хөгжилтэй орнуудад эрчим хүчний үнийн өсөлтөөс үүдэлтэй хохирлыг хязгаарлахад тусалж байна. АНУ-ын эдийн засаг 2026 онд 2.3%-иар өсөх төлөвтэй байгаа нь 2025 оны 2.1%-ийн ДНБ-ий өсөлтөөс үл ялиг хурдацтай байна. Төсвийн таатай бодлого болон AI-д суурилсан хөрөнгө оруулалтууд нь тус улсын бүтээмжийг хүчтэй хэвээр хадгалж байгаа юм. АНУ нь эрчим хүчний цэвэр экспортлогч улс тул хилийн чанад дахь нийлүүлэлтийн тасалдал, газрын тосны үнийн өсөлтөд бусад томоохон эдийн засгуудтай харьцуулахад бага өртөж байна. Үүний зэрэгцээ, 2025 оны татварын хөнгөлөлтийн үр нөлөө, AI-ын тасралтгүй хөрөнгө оруулалт болон корпорацуудын өндөр ашиг нь хөрөнгийн зах зээлийг дэмжиж, хэрэглэгчдийн худалдан авалтыг тогтвортой байлгахад тусалж байна. Эсрэгээрээ, Евро бүсийн эдийн засаг эрчим хүчний өндөр өртгөөс шалтгаалан 2025 оны 1.4%-ийн өсөлтөөс огцом буурч, ердөө 0.9%-ийн туйлын сул өсөлт үзүүлэх төлөвтэй байна. Евро бүс нь хэрэглэж буй газрын тос, хийнхээ ихэнх хэсгийг импортоор авдаг тул эрчим хүчний үнийн хэлбэлзэлд маш эмзэг хэвээр байгаа юм. Эрчим хүчний өндөр өртөг нь инфляцыг хөөрөгдөж, өрхийн орлогыг шахаж, засгийн газруудыг өрийн үйлчилгээ, батлан хамгаалах болон өрх, бизнесийг дэмжихэд илүү их зардал гаргахад хүргэж байна. Мөн хөдөлмөрийн зах зээл саарч, ажил эрхлэлтийн өсөлт ердөө 0.3% байх хүлээлттэй байгаа нь ажилгүйдлийн урт хугацааны бууралтыг зогсоож байна. Азийн гигантуудын дүр зурагХятадын эдийн засаг 4.6%-иар өсөх таамаглалтай байна. Дотоодын үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээлийн уналт болон эрчим хүчний хүндрэлийг улсын төсвийн дэд бүтцийн зардал, экспортын өсөлт болон дэвшилтэт технологийн үйлдвэрлэлээр нөхөж байна. Харин Энэтхэгийн эдийн засаг 6.4%-иар өсөх төлөвтэй байгаа нь өмнөх жилийн 7.7%-оос буурсан үзүүлэлт боловч дотоодын хэрэглэгчдийн хүчтэй худалдан авалтын ачаар дэлхийн хамгийн хурдан өсөлттэй томоохон эдийн засаг гэсэн байр сууриа хадгалсаар байна.

Ираны дайны улмаас ОУВС дэлхийн эдийн засгийн өсөлтийн таамаглалыг 3% хүртэл буурууллаа

Өнгөрсөн баасан гарагт Meta-гийн @Scale арга хэмжээн дээр Claude Code-ийг бүтээгч Борис Черни (Boris Cherny) тайзнаа гарахад үзэгчдээс ирсэн хамгийн эхний асуулт нь "Гогцоо (loops) гэдэг чинь одоо дараагийн тренд үү, эсвэл нээрээ л хэрэгтэй эд үү?" гэсэн шууд асуулт байв. Черни ч огтхон ч эргэлзэлгүйгээр "Тийм ээ, энэ бол жинхэнэ утгаараа ирээдүй!" хэмээн хариулжээ. Тэрээр тайлбарлахдаа: "Хоёрхон жилийн өмнө бид өөрсдийн гараар код бичдэг байлаа. Дараа нь AI агентуудаар код бичүүлж эхэлсэн. Харин одоо бид 'AI агентууд нь өөр AI агентууддаа заавар (prompt) өгөөд, нөгөөх нь кодыг нь бичдэг' тийм л үе рүү шилжиж байна" гэжээ. Энэ нь хүн өөрөө код бичихээ болиод AI-д даатгадаг болсонтой яг ижил хэмжээний асар том үсрэлт гэнэ шүү! Черни өөрийнхөө ажилд эдгээр "гогцоо"-г хэрхэн ашигладгаа ч нуусангүй. Жишээ нь, түүний нэг AI агент нь кодын архитектурыг яаж сайжруулах вэ гээд л өдөр шөнөгүй ухаж байхад, нөгөөх нь давхардсан хэсгүүдийг хайж олоод нэгтгэж байдаг гэнэ. Тэд яг л жинхэнэ программистууд шиг кодын өөрчлөлт (pull request) илгээж, код байнга өөрчлөгдөж байдаг учраас тэдний ажил хэзээ ч дуусахгүй, зогсолтгүй үргэлжилнэ. Ёстой л амралтгүй ажилладаг цахим "боолууд" гэсэн үг! Хэтэрхий их итгэл үү? AI-г ингэж дураар нь тавих нь бас л зориг шаардсан хэрэг. Өмнө нь бид AI-даа яг таг даалгавар өгөөд, хажуугаас нь "ажлаа зөв хийж байна уу" гэж хянаж цагддаг байсан бол "гогцоо" (loop) ашигласнаар бүхэл бүтэн AI агентуудын сүргийг ард талд "өөрсдөө учраа ол" гээд сул тавьчихаж байгаа юм. Гэхдээ загварууд улам л ухаалаг болж байгаа энэ үед, жинхэнэ ажлыг AI-д бүрэн даатгах дараагийн алхам нь яах аргагүй энэ мөн. Яг үнэндээ, энэ нь цоо шинэ зүйл биш юм. Программчлалын үндсэнд гардаг 'Рекурсив гогцоо' (нэг үйлдлээ зогсох нөхцөл бүрдтэл дахин дахин давтах) гэдэг ойлголттой л ижил зүйл. Гол ялгаа нь энд хүн биш, хиймэл оюун нь өөрөө хэзээ зогсохоо шийдэж байгаа хэрэг. Тооцоолох хүч буюу Мөнгөний машин Орчин үеийн AI-д хангалттай их тооцоолох хүч (compute) өгөх л юм бол тэд ямар ч асуудлыг шийдэж чадна. Тэгэхээр кодыг сайжруулах шиг төгсгөлгүй ажилд "гогцоо" үүсгээд, хүчийг нь хайр гамгүй цацаж өгөөд л байвал тэд тасралтгүй сайжирсаар л байна гэсэн үг. Гэхдээ энэ нь "үнэтэй сонсогдож байна уу?" Тийм ээ, маш үнэтэй! Энгийн чатбот ашиглахаас хэд дахин хурдан токен (мөнгө) шатаах болно. Мөн энэ гогцоо нь байнга ажиллах зориулалттай тул үрэх мөнгөнд ямар ч хязгаар байхгүй. Anthropic шиг токен зардаг компаниудад бол мэдээж сайхан хэрэг, харин бусад хүмүүсийн хувьд хэтэвчээ нэлээн сайн сэгсрүүлэх ажил болно. Гэсэн хэдий ч, хэрэв та токен зарцуулалтаа зөв хянаж чадвал, ард талд тань зогсолтгүй ажиллаж, төгс төгөлдөр рүү тэмүүлэх AI агентуудын авчрах үр ашиг нь гарч буй зардлаасаа хамаагүй илүү байж мэдэх юм шүү!

Хиймэл оюуны салбарт нэг AI агент нь нөгөө AI-даа зааварчилгаа өгч, хүний оролцоогүйгээр тасралтгүй бие даан ажилладаг "гогцоо" буюу loops хэмээх шинэ тренд хүчээ авч байна. Энэхүү технологи нь код бичих, алдаа засах зэрэг ажлуудыг зогсолтгүй гүйцэтгэх давуу талтай ч, токен буюу ашиглалтын зардлыг хязгааргүй өсгөх эрсдэлтэй юм.

Хиймэл оюун "гогцоорч" эхэллээ: AI өөрөө AI-аа зараад л...

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Доналд Трамп Ням гарагийн өглөө Иран руу хийхээр төлөвлөж байсан цохилтоо цуцалснаа гэнэт зарлалаа. Шалтгаан нь юу гээч? Түүний хэлснээр бол Тегеран болон Ойрхи Дорнодын бусад улсууд түүнээс "түр хүлээгээч" хэмээн гуйж, шинэ гэрээний "ерөнхий хүрээ"-г тохиролцсон гэнэ. Трамп өөрийн 'Truth Social' сүлжээндээ энэхүү тохиролцоонд Ормузын хоолойг бүрэн нээх, мөн Ираны цөмийн аюулыг эцэслэх зэрэг багтсан хэмээн онцлоод, "Дэлхий дахины сайн сайхан, мөн Иран улсын ирээдүйн хөгжил цэцэглэлтийн төлөө би дайралтаа цуцлахыг зөвшөөрсөн. Израйл улс ч надтай санал нэг байгаа" гэжээ. "Мөрөөдлийн жагсаалт" ба сэтгэл зүйн дайнХарин Ираны тал энэ бүхэнд нэлээд болгоомжтой хандаж байна. Ираны төрийн мэдээллийн агентлаг Трампын шаардлагыг зүгээр л нэг "мөрөөдлийн жагсаалт" хэмээсэн бол, Батлан хамгаалахын сайдын үүрэг гүйцэтгэгч нь "Энэ бол дайсны сэтгэл зүйн дайралтын л нэг хэсэг. Гэхдээ бид бүх заналхийллийг ноцтойгоор хүлээж авч байгаа" хэмээн мэдэгджээ. Энэ дуулианы хажуугаар Саудын Арабын хунтайж Трамптай утсаар ярьж, байдлыг хурцатгахгүйгээр, яриа хэлэлцээгээр шийдэхийг уриалсан байна. "Эндээс хурдхан зугт"Үүний өмнөхөн Ойрхи Дорнод дахь (Ирак, Йордан, АНЭУ) АНУ-ын Элчин сайдын яамд иргэддээ хандан "Нислэгүүд цуцлагдаж, байдал муудахаас өмнө бүс нутгийг орхиход бэлэн байгаарай" хэмээн яаралтай анхааруулга өгч эхэлсэн байв. Учир нь Оман болон Египетийн эрэг орчимд усан онгоцууд руу халдсан хэрэг гарч, бүс нутаг дарьтай торх шиг л түгшүүртэй байдалд ороод байлаа.Товчхондоо, Трамп дайралтаа түр зогсоосноор газрын тосны үнэ бага зэрэг савласан ч, хоёр талын геополитикийн тоглоом үргэлжилсээр л байна.

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Д.Трамп Ирантай шинэ гэрээ байгуулах урьдчилсан тохиролцоонд хүрсэн гэх шалтгаанаар тус улс руу хийхээр зэхэж байсан цэргийн цохилтоо гэнэт цуцалснаа мэдэгдлээ. Гэсэн хэдий ч Ираны тал үүнийг сэтгэл зүйн дайралт хэмээн үзэж байгаа бөгөөд Ойрхи Дорнодын бүс нутагт хурцадмал байдал үргэлжилж, АНУ-ын Элчин сайдын яамд иргэддээ сэрэмжлүүлэг хүргэсээр байна.

Трамп Иран руу хийх дайралтаа гэнэт цуцаллаа 

Алдарт " Johnson &amp; Johnson " (J&amp;J) компани хүүхдийн цацлага болон тальк агуулсан бусад бүтээгдэхүүнүүд нь өндгөвчний хорт хавдар үүсгэсэн гэх 76,000 гаруй гомдлыг нэгмөсөн цэгцлэхийн тулд 5.5 тэрбум ам.доллар гаргаж өгөхөөр тохиролцжээ. Ингэснээр бүтэн 10 жил сунжирсан маргаан нэг юм төгсгөл рүүгээ дөхөж байна. Хамгийн сонирхолтой нь компанийн зүгээс "Манай бүтээгдэхүүн хорт хавдар үүсгэдэггүй, энэ гомдлууд ямар ч үндэслэлгүй. Бид шүүхээр явсан бол ялах л байсан, гэхдээ зүгээр л энэ ядаргаатай хэрүүлээс хурдан салж, үндсэн ажилдаа төвлөрөхийн тулд мөнгө төлөөд салъя" гэсэн байр суурьтай байгаа юм. Нэхэмжлэгч талын өмгөөлөгчид энэ шийдвэрт тун сэтгэл хангалуун байгаа бөгөөд төлбөрийг 2027-2028 онуудад олгож дуусах гэнэ. Зарим өмгөөлөгчид энэ тоо цаашдаа өсөж, 7 тэрбум доллар ч хүрч магадгүй гэж үзэж байна. J&amp;J өмнө нь энэ хэргээс мултрахын тулд гурван ч удаа охин компаниараа дамжуулан "дампуурал зарлах" гэж оролдсон боловч шүүх дээр бүдэрсэн юм. Тэд 2020 онд тальктай хүүхдийн цацлагаа АНУ-ын зах зээлээс татаж, эрдэнэ шишийн цардуултай болгож өөрчилсөн байдаг. Одоогийн байдлаар энэхүү тохиролцоо нь зөвхөн өнөөг хүртэл заргалдсан хүмүүст хамаарах бөгөөд ирээдүйд гарах гомдлуудыг энд багтаагаагүй нь хохирогчдод илүү их мөнгийг, илүү богино хугацаанд (18 сарын дотор) авах боломжийг бүрдүүлжээ.

"Johnson & Johnson" компани хүүхдийн цацлага зэрэг тальктай бүтээгдэхүүн нь хорт хавдар үүсгэсэн гэх 76,000 орчим шүүхийн нэхэмжлэлийг хаахын тулд 5.5 тэрбум ам.долларын нөхөн олговор олгохоор боллоо. Компани буруугүй гэдгээ мэдэгдсээр байгаа ч 10 жил сунжирсан маргааныг эцэслэхийн тулд ийнхүү их хэмжээний мөнгөөр тохиролцож байгаа бөгөөд төлбөрийг 18 сарын дотор хохирогчдод олгож дуусгах аж.

"Johnson & Johnson" компани хорт хавдрын нэхэмжлэлд 5.5 тэрбумыг төлнө

Мета компани АНУ-ын мужуудын ерөнхий прокуроруудтай хүүхдийн аюулгүй байдлыг хангах чиглэлээр тохиролцоонд хүрч, өсвөр үеийнхэнд зориулсан томоохон өөрчлөлтүүдийг хийхээр зөвшөөрлөө. Энэхүү гэрээний дагуу Мета нь Инстаграм болон Фэйсбүүк сүлжээндээ шинэ хамгаалалтын горимуудыг нэвтрүүлэх бөгөөд ингэснээр өсвөр насныхны сошиал медиатай харилцах хэв маягийг өөрчлөөд зогсохгүй, тодорхой цагуудад ашиглахыг нь хязгаарлах юм. Энэхүү өөрчлөлтүүд нь хуулийн маргаантай байгаа Нью-Мексико, мөн 14-өөс доош насны хүүхдүүд хаяг нээхийг хориглосон Флорида мужаас бусад АНУ-ын бүх мужид хэрэгжинэ (Техас муж Метатай тусдаа ижил төстэй тохиролцоонд хүрсэн). Хамгийн томоохон өөрчлөлтүүдийг жагсаавал: <ul><li>Хувийн тохиргоогүй "Feed" сонголт: 4 сарын дотор Фэйсбүүк болон Инстаграм нь өсвөр насныханд Метагийн алгоритмаар санал болгоогүй (non-personalized) энгийн "feed" харах боломжийг бүрдүүлж өгнө. </li></ul> <ul><li>Нас баталгаажуулалт: Мета насанд хүрээгүй хэрэглэгчдийг илрүүлж, хязгаарлалт тогтоох ажлаа эрчимжүүлнэ. 13-аас доош насныхныг илрүүлж платформоос устгах, эсвэл 13-17 насныхныг таньж тусгай хамгаалалтын горимд оруулна. </li></ul> <ul><li>Хоёр цагийн хязгаарлалт: Өсвөр насныхан өдөрт нийтдээ зөвхөн 2 цаг л Инстаграм, Фэйсбүүк ашиглах боломжтой болно (эцэг эх нь цуцлаагүй тохиолдолд). 22 минутаас урт видео үзэх, зурвас бичих зэрэг нь энэ хугацаанд орохгүй бөгөөд цагийн хязгаарлалт шөнө дунд шинэчлэгдэнэ.</li></ul> <ul><li>Тасралтгүй сануулга: Мета өсвөр насныхныг зорилгогүйгээр хэт их гүйлгэхээс (scroll) сэргийлж, 15 минут тутамд сануулга харуулах шаардлагатай. Мөн 60 болон 90 минутын дараа "Та нэлээд удаан гүйлгэлээ. Шинэ зүйл судалж үзвэл ямар вэ?" гэх мэт анхааруулга илгээнэ. Эцэг эхчүүд үүнийг өөрчлөх боломжтой.</li></ul> <ul><li>Шөнийн хязгаарлалт: Шөнө дундаас өглөөний 06:00 цаг хүртэл өсвөр насныхан пост оруулах, стори, рийлс (reels) үзэх боломжгүй болно. Зөвхөн зурвас бичих л боломжтой үлдэнэ.</li></ul> <ul><li>Хичээлийн цагаар мэдэгдэл хаах: Өглөөний 08:00-15:00 цагийн хооронд хувийн зурвас болон аюулгүй байдлын анхааруулгаас бусад ямар ч мэдэгдэл (push notification) ирэхгүй.</li></ul> <ul><li>Автоматаар тоглохыг (Autoplay) зогсоох: Видеог дэлгэцэнд гарч ирмэгц автоматаар тоглохын оронд хэрэглэгч өөрөө дарж үзэх тохиргоо нэмэгдэнэ.</li></ul> <ul><li>Лайкийн тоог нуух: Фэйсбүүк болон Инстаграм нь өсвөр насныхны постын лайк болон хариу үйлдлийн тоог анхнаас нь нуудаг болох бөгөөд тэд бусдын постын лайкийг ч бас харахгүй.</li></ul> <ul><li>Гоо сайхны филтерийн хязгаарлалт: "Хэтрүүлэгтэй нүүр будалтын" филтерүүдийг хориглоно. Харин амьтан, уран зөгнөлт дүр зэрэг хөгжилтэй филтерүүд, энгийн нүүр будалтын филтерүүд үүнд хамаарахгүй.</li></ul> Мета компани одоо байгаа аюулгүй байдлын стандартуудаа ч мөн хэвээр үлдээнэ гэдгээ амласан. Үүнд өсвөр насныхны бүх хаягийг анхнаас нь "Private" буюу хувийн тохиргоотой болгох, сэжиг бүхий насанд хүрэгчид тэдэнд зурвас бичихийг хориглох, зохисгүй контентоос хамгаалах зэрэг арга хэмжээнүүд багтсан болно. Түүнчлэн Мета энэхүү алхмаа "бид бүгд хамтдаа хэрэгжүүлж байж л жинхэнэ үр дүнд хүрнэ" хэмээн TikTok болон YouTube-ийг мөн ижил өөрчлөлтүүд хийхийг уриалжээ.&nbsp;

Мета компани АНУ-ын мужуудын прокуроруудтай хийсэн хүүхэд хамгааллын тохиролцооны дагуу Инстаграм болон Фэйсбүүк сүлжээндээ өсвөр насныханд зориулсан томоохон хязгаарлалтуудыг нэвтрүүлэхээр боллоо. 

Өсвөр үеийнхний Инстаграм, Фэйсбүүкийн хэрэглээнд гарах 9 том өөрчлөлт

Технологийн түүхэн дэх хамгийн нөлөө бүхий, домогт карьерын нэг хуудас хаагдах гэж байна. "Интернэтийн эцэг" гэгддэг Винтон Серф ирэх долоо хоногт Google компанийн "Интернэтийн ерөнхий номлогч" (Chief Internet Evangelist) хэмээх сүржин бөгөөд хүндтэй албан тушаалаа хүлээлгэн өгөхөөр болжээ. Өдгөө 83 настай Серф болон түүний хамтрагч Роберт Кан нар бол бидний өнөөдрийн мэдэх интернэтийг бүтээсэн гол хүмүүс юм. Өөр өөр компьютерийн сүлжээнүүдийг хооронд нь холбодог TCP/IP протоколыг 1970-аад онд зохиосон нь түүнд маш олон хүндэт цол, Ерөнхийлөгчийн Эрх чөлөөний одон, цаашлаад технологийн салбарын Нобелийн шагнал гэгддэг Тьюрингийн шагнал хүртэл авчирсан билээ. Тэрээр 2005 оноос хойш Google-д "номлогч"-оор ажилласан бөгөөд өнөөдөр интернэт сайн ч бай, саар ч бай хангалттай сайн хөгжсөн гэж хэлж болох биз ээ. Тэрээр хурлын үеэр хиймэл оюуны (AI) ирээдүйн талаар ч хуучилсан байна. AI агентууд хоорондоо харилцахдаа англи хэл ашиглах нь бүтэхгүй санаа гэж тэрээр үзэж байна. "Англи хэл уян хатан ч гэсэн салаа утга ихтэй. Хоёр AI хоорондоо юу хийхээр тохиролцсоноо яг таг ойлголцох ёстой. Хүүхдүүдийн 'чихэнд шивнэх' тоглоомыг сана даа? 10 хүний дараа мэдээлэл шал өөр болчихдог. Хэсэг AI-ууд өөр хоорондоо яг ингэж буруу ойлголцоод ярьж байна гээд төсөөлбөл ёстой аймшигтай биш гэж үү?" хэмээн анхааруулжээ. Хурлын хамгийн хөгжилтэй хэсэг нь Паттерсон түүний хувцаслалтыг дурссан явдал байв. "Тэр бол миний харж байсан хамгийн ганган хувцасладаг компьютерын шинжлэх ухаанч. 70-аад онд л гэхэд цамц, зангиатай явдаг оюутан байлаа" гэхэд нь Серф: "Үнэн шүү, би бүр хантааз хүртэл өмсдөг байсан. Яагаад ч юм бусдаас ялгарахыг хүссэн юм. Тэгээд урт үс ургуулж, хамартаа ээмэг зүүхийн оронд зүгээр л өөрөөр хувцаслахыг илүүд үзсэн минь тэр" хэмээн инээдтэйгээр хариулсан байна.

Орчин үеийн интернэтийн суурь болох TCP/IP протоколыг хамтран бүтээгч, "Интернэтийн эцэг" гэгддэг Винтон Серф Google компанид 20 гаруй жил ажилласны эцэст ирэх долоо хоногт тэтгэвэртээ гарах гэж байна. Тэрээр саяхан болсон хурал дээр хиймэл оюуны (AI) агентууд хоорондоо харилцахад хүн шиг ярих биш, тусгай нарийн стандарт протокол хэрэгтэйг онцолжээ. Мөн залуудаа бусдаас ялгарахын тулд этгээд үс засалт биш, харин үргэлж 3 хослол өмсөж гангардаг байсан хөгжилтэй түүхээсээ хуваалцсан байна.

"Интернэтийн эцэг" албан ёсоор тэтгэвэртээ гарах нь ээ!

Өнгөрсөн онд хүмүүнлэгийн ажилтнуудын эсрэг үйлдэгдсэн халдлагын тоо түүхэн дээд хэмжээнд хүрсэн бөгөөд үүнд зэвсэглэсэн дроны хэрэглээ нэмэгдсэн нь тодорхой хэмжээгээр нөлөөлжээ. 2025 онд 907 тусламжийн ажилтан амь үрэгдэж, бэртэж, эсвэл хулгайлагдсан байна. Энэхүү тоо өмнөх онд 833 байжээ. Эдгээрээс 350 нь амь үрэгдсэн байна. НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Антонио Гутерреш энэхүү хүчирхийллийн түвшин үнэхээр аймшигтай байгааг онцлоод, дайны дүрмийг хүндэтгэж, гэм буруутай этгээдүүдэд хариуцлага тооцохыг улс орнуудад уриаллаа. Мөргөлдөөний бүсэд хямд, олон зориулалтаар ашиглах боломжтой зэвсэгт дронууд олширсон нь эрсдэлийг улам бүр нэмэгдүүлж байна гэж НҮБ-ын тусламжийн газрын дарга Том Флетчер мэдэгдэв. Өнгөрсөн 3-р сард Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улсын зүүн хэсэгт орших Гома хотод дроноор цохилт өгсний улмаас Францын тусламжийн ажилтан зэрэг дор хаяж гурван хүн амиа алдсан бол, Судан болон Украйнд тусламжийн цуваанууд удаа дараа халдлагад өртсөөр байна. Мэдээллийн санд бүртгэгдсэнээр 2025 онд тусламжийн ажилтнуудын хувьд хамгийн үхлийн аюултай бүс нь Газа байсан бөгөөд тэнд 186 хүмүүнлэгийн ажилтан амиа алджээ. Үүний дараагаар Судан улс орсон байна. Палестины дүрвэгсдийн асуудал эрхэлсэн НҮБ-ын агентлагийн (UNRWA) мэдээлснээр 2023 оны 10-р сарын 7-нд Израйл-Газын дайн эхэлснээс хойш тус байгууллагын дор хаяж 393 ажилтан амь үрэгджээ. Харин Газад Хамас бүлэглэлийн эсрэг тулалдаж буй Израйл улс энгийн иргэдийн амь насыг хохироохгүй байхын тулд бүхий л хүчин чармайлтаа гаргаж байна гэж мэдэгдсэн юм. UNRWA-ийн хуучин дарга Филиппе Лаззарини ажилчдынхаа үхлийг мөрдөн шалгах комисс байгуулахаар ажиллаж байгаагаа энэ оны эхээр мэдэгдэж байв. Мөн Оксфам (Oxfam) байгууллагын дэлхийн хүмүүнлэгийн бодлого хариуцсан удирдагч Бушра Халиди тусламжийн ажилтнуудын хамгаалалтыг эрс сайжруулахыг шаардаж, "Бид хүмүүнлэгийн үйл ажиллагааны эсрэг чиглэсэн ноцтой халдлагын гэрч болж байна" гэж мэдэгдлээ.

НҮБ-ын мэдээлснээр 2025 онд хүмүүнлэгийн тусламжийн ажилтнуудын эсрэг халдлага түүхэн дээд хэмжээнд буюу 900 гаруйд хүрч, 350 хүн амь үрэгдсэний дотор зэвсэгт дроны хэрэглээ огцом өссөн нь голлон нөлөөлжээ. Ялангуяа Газа болон Судан улсууд нь тусламжийн ажилтнуудын хувьд хамгийн аюултай үхлийн бүсээр нэрлэгдсэн бөгөөд олон улсын байгууллагуудын зүгээс тэдний аюулгүй байдлыг хангаж, гэм буруутай этгээдүүдэд хариуцлага тооцохыг хатуу шаардаж байна.

НҮБ: 2025 онд 350 хүмүүнлэгийн ажилтан амиа алджээ

ХАНЖОУ/БЭЭЖИН – Хятадын зүүн хэсгийн Ханжоу хотын хөл хөдөлгөөн ихтэй уулзвар дээр 1.88 метрийн өндөртэй робот хамгаалалтын малгайгүй яваа цахилгаан дугуйтай иргэнийг илрүүлж, соёлтойгоор сануулга өгөхийн зэрэгцээ гэрлэн дохиотой уялдуулан механик гараараа хөдөлгөөн зохицуулах дохио өгч чадна гэнэ. SUPCON Information компанийн хөгжүүлсэн энэхүү 98 кг жинтэй T2 робот нь замын цагдаагийн өдөр тутамдаа байнга хийдэг зарим ажлыг робот-д шилжүүлэх зорилготой туршилтын хөтөлбөрийн нэг хэсэг юм. Энэхүү робот цагдаа нь камер, радар болон дотоод тооцооллын системийнхээ тусламжтайгаар малгайгүй жолооч, хүн сундалсан цахилгаан дугуй, зогс шугам давсан тээврийн хэрэгсэл болон улаан гэрлээр гарч буй явган зорчигчдыг илрүүлдэг гэж SUPCON компанийн инновацийн төвийн дарга Цао Хуэй ярилцлагадаа дурджээ. Роботууд нь зүг чиг, зогсоол, замын хөдөлгөөний дүрмийн талаарх асуултад хариулж чадах бөгөөд онцгой байдлын үед иргэдийг орон нутгийн цагдаатай шууд холбох үйлчилгээтэй. Тэдний долоон үетэй гар нь гэрлэн дохиотой яг ижил хэмнэлээр замын цагдаагийн стандарт дохио зангааг хийж чаддаг болохыг Цао онцлов. SUPCON компани тавдугаар сараас хойш Ханжоу хотод 15 робот байршуулжээ. Компанийн мэдээлснээр тэд 170,000 гаруй сануулга өгч, хамгаалалтын малгайгүй хөдөлгөөнд оролцох болон зогс шугам давах зөрчлийг 40 гаруй хувиар бууруулахад тусалсан байна. Робот цагдаад амралт хэрэггүйТус компани эдгээр роботуудыг аялал жуулчлалын бүс, сургуулийн орчим, бизнесийн дүүргүүд, ачаалал ихтэй үе болон цаг агаарын тааламжгүй нөхцөлд олон мянган удаа туршжээ. Хэдийгээр хурц нарны гэрэл, бороо, хэт халуун эсвэл хүйтэн цаг агаар камер болон радарт нөлөөлж болох ч, зөрчил илрүүлэх нарийвчлал нь 95 хувиас давсан гэж компани баталж байна. Цаогийн дурдсанаар, төслийн гол зорилго нь зөрчил гаргасны дараа торгож шийтгэх бус, харин буруу үйлдлийг зуршил болохоос нь өмнө цаг тухайд нь сануулж сэрэмжлүүлэхэд оршиж байгаа аж. Роботууд өглөөний 07:00 цагаас оройн 18:00 цаг хүртэл алсын удирдлагагүйгээр бие даан ажиллаж, уулзвар дээрх тодорхой байршлуудын хооронд явж ажилладаг байна. Мөн замын цагдаагийн баг төв платформоос тэднийг хянаж, удирдах бүрэн боломжтой. Өдгөө Хятадын гурван мужийн найм орчим хотод ийм 50 гаруй робот ажиллаж байгаа бөгөөд он дуустал энэ тоог 200-д хүргэхээр зорьж байна. Робокопыг экспортлох боломж ба саад бэрхшээл"Chery" корпорацийн дэмжлэгтэй робот техникийн "AiMOGA" компани нь Ойрхи Дорнодын хэт халуун, Зүүн Өмнөд Азийн тасралтгүй үргэлжилдэг борооны улирал зэрэг замын цагдаа нар цаг агаарын маш хүнд нөхцөлд ажилладаг гадаад зах зээлд цагдаагийн роботуудыг гаргах бүрэн боломжтой гэж харж байна. Гэвч "AiMOGA" компанийн гүйцэтгэх захирал Жан Гуйбин тэднийг гадаадад нэвтрүүлэх нь машин экспортлохоос хамаагүй илүү төвөгтэй байх болно гэдгийг анхааруулав. Цагдаагийн роботууд нь камер болон бусад мэдрэгч ашигладаг тул тухайн орон нутгийн хууль сахиулах байгууллагын мэдээллийн технологийн системтэй нийцэх, тусгай гэрчилгээ авах, мөн хувь хүний мэдээллийг хамгаалах дүрмийг чанд баримтлах зэрэг олон шаардлагатай нүүр тулах ажээ.

Хятадын технологийн SUPCON компани Ханжоу хотын замын хөдөлгөөнд жолооч, явган зорчигчдын зөрчлийг илрүүлж сануулга өгдөг, гэрлэн дохиотой уялдан ажилладаг ухаалаг "Робокоп"-уудыг амжилттай туршиж эхэллээ. Эдгээр роботууд нь камер, радарын тусламжтайгаар зөрчлийг 95 хувийн нарийвчлалтайгаар илрүүлж замын цагдаагийн ачааллыг хөнгөвчилж байгаа бөгөөд он дуустал Хятадын хотуудад 200 орчмыг нэвтрүүлэхээр төлөвлөөд байна.

Хятад улс замын цагдаагийн үүргийг роботод шилжүүлж байна

"Google" гэдэг үгэнд хэдэн "P" үсэг байдаг вэ? Гүүглийнхээр бол хоёр байдаг аж. Түүнчлэн "journalism" гэдэг үгэнд хоёр "d" үсэг байдаг гээд түүнийгээ "j-o-u-r-n-a-d-i-s-m" хэмээн үсэглэжээ. Харин АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн овогт (Трамп) ганцхан "P" үсэг байдгийг зөв олсон ч үгийг нь "t-r-p-u-m" гэж буруу дарааллаар үсэглэсэн байна. Гүүглийн AI-д суурилсан хайлтын системийн (AI Overview) шинэчлэл бүтэлгүйтнэ гэдгийг урьдчилан хэлэхийн тулд заавал зөнч байх шаардлагагүй байв. Бид үүнийг өмнө нь ч харж байсан. Гүүгл анх "AI Overview"-ийг хайлтын системдээ нэвтрүүлэхэд уг функц нь "The Onion" болон "Reddit" цахим хуудас дээрх хошин, егөөдсөн постуудыг эх болж, хүмүүст "чулуу идэхийг", эсвэл "пиццан дээрээ цавуу түрхэхийг" зөвлөж байсан удаатай. Энэ удаад Гүүгл өөрийн 29 жилийн түүхтэй гол бүтээгдэхүүн болох хайлтын системдээ generative AI-г нэвтрүүлэхээр яаравчилж байгаа ч ийнхүү алдаа гаргаж буй нь гайхах зүйл биш юм. "Үг доторх үсгийг тоолох нь LLM (Large Language Model)-уудын хувьд эртнээс мэдэгдэж байсан бэрхшээл бөгөөд бид энэхүү тодорхой асуудлыг засахаар ажиллаж байна" гэж Гүүглээс TechCrunch агентлагт имэйлээр өгсөн мэдэгдэлдээ дурджээ. LLM-ууд нь үг зүй, зөв бичих дүрмийг ойлгохоор бүтээгдээгүй юм. Аль нэг компани шинэ AI загвараа танилцуулах болгонд "strawberry (гүзээлзгэнэ) гэдэг үгэнд хэдэн 'r' үсэг байдаг вэ?" гэж асуух нь олон жилийн турш салбарынхны дундах шог яриа байсаар ирсэн. Хэдхэн секундэд кодчилж, математикчдын олон арван жилийн турш бодож чадаагүй бодлогуудыг шийдэж чаддаг эдгээр AI загварууд зөв бичих тал дээрээ яг л цэцэрлэгийн хүүхэд шиг л байна. Гэсэн хэдий ч зөв бичих дүрмийн алдаанууд нь засахад маш хэцүү учраас олны элэг доог болсоор байгаа юм. Судлаачдын өмнө нь тайлбарлаж байсанчлан, хиймэл оюун ухаан нь өгүүлбэрийг үг болон үсгээс бүрдсэн хэлний нэгж гэж хүлээж авдаггүй. Олон LLM-ууд "трансформер" (transformer) загвар дээр суурилдаг бөгөөд тэдгээр нь бичвэрийг "токен" (token) буюу загвараасаа хамааран бүтэн үг, үе, эсвэл үсэг болгон задалдаг байна. AI нь хүн шиг "уншихын" оронд бичвэрийг өөрийнх нь тоон дүрслэл рүү хөрвүүлэгч ашиглан шилжүүлж, дараа нь логик хариулт гаргахын тулд түүнийгээ контекстэд оруулдаг байна. "LLM-ууд нь 'the' гэдэг үгийг хараад 'the' гэж юу гэсэн үг вэ гэдгийг код хэлбэрээр ойлгохоос биш, түүнд 'T', 'H', 'E' гэсэн үсэг байгааг мэддэггүй." LLM-ийн гол ашиг тус нь зөв бичих чадварт байдаггүй тул энэ нь судлаачдын хувьд нэн яаралтай шийдвэрлэх асуудал биш юм. Гэвч эдгээр илэрхий алдаанууд нь AI заримдаа бидний ойлголтоос давсан "бүхнийг мэдэгч хүч" мэт харагддаг ч төгс биш гэдгийг сануулж байдаг. Бид AI-ын гаргаж буй үр дүнг үнэн зөв эсэхийг нь шалгаж үзэхгүйгээр сохроор итгэж болохгүй юм.

Гүүглийн "AI Overview" зэрэг AI-ын том хэлний загварууд (LLM) үг доторх үсгийг тоолох, зөв үсэглэх тал дээр анхан шатны инээдтэй алдаа гаргасаар байна. Энэ нь тэд бичвэрийг хүн шиг үсэгчлэн уншдаггүйтэй холбоотой бөгөөд үгийг "токен" буюу тоон код болгон хөрвүүлж боловсруулдаг "трансформер" архитектурынх нь хязгаарлагдмал байдал юм. Судлаачид үүнийг бүрэн засах боломжгүй гэж үзэж байгаа бөгөөд энэ нь хиймэл оюуны гаргасан хариултыг үргэлж нягталж байх ёстойг сануулж байна.

Google-ийн AI яагаад "Google" гэж бичиж чаддаггүй вэ?

Ойрх Дорнодод нөхцөл байдал бишдэж, дайны гал дахин ширүүслээ. АНУ-ын зүгээс Тегеранд цохилт өгсний дараа Кувейт улс "Ираны түрэмгийлэл"-ээс болгоомжлон, агаарын орон зайгаа тодорхойгүй хугацаагаар хаав. Энэ хооронд Израйл ч зүгээр суусангүй, Ливаны зүгээс пуужин ирж магадгүйг анхааруулж, "бэлэн байдалд" шилжлээ. Ираны төрийн мэдлийн "Тасним" агентлаг болохоор "АНУ-ын Кувейт болон Бахрейн дахь агаарын баазуудын 18 чухал объектыг нь пуужингаар онож, үнс болгосон" хэмээн мэдээлэв. Гэвч Бахрейны тал үүнийг үгүйсгэж, "Ираны агаарын довтолгоог агаарын довтолгооноос хамгаалах систем маань устгасан" гээд, иргэддээ аюулгүй газар нуугдахыг зөвлөсөн байна. Ойрх Дорнод дахь хурцадмал байдал Лхагва гарагт АНУ-ын "Apache" нисдэг тэргийг Иран унагасны хариуд АНУ цохилт өгснөөр эхэлсэн. Гэвч Иран энэ нисдэг тэргийг унагаснаа албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаа. Трамп "Иран өөрөө л амар заяа үзүүлэхгүй түрэмгийлээд байсан" хэмээн зөвтгөв. АНУ-ын Төв командлал (Centcom) Ираны цэргийн тагнуул, холбоо, агаарын хамгаалалтын цэгүүдийг нь "амжилттай устгасан" бөгөөд энэ нь бүс нутгийн усан замд байгаа АНУ-ын хөлөг онгоцнуудыг хамгаалах алхам байсан гэжээ. Үүнээс өмнө Иран улс Ормузын хоолой дахь АНУ-ын хөлөг онгоцнууд руу пуужин, дроноор халдсанаа мэдэгдэж, хоолойг бүрэн хаасан юм. Трамп дараа нь "Fox News"-т ярихдаа Ираны албаны хүмүүс өөрөөс нь "цохилтоо зогсоогооч" гэж гуйсан, тиймээс бөмбөгдөлт удахгүй зогсоно гэв. Мөн энэ ажиллагаанд Израйл огт оролцоогүйг онцолсон ч, шаардлагатай бол дахиад цэргийн хүч хэрэглэх боломжийг нээлттэй үлдээв. "Гал зогсоох хэлэлцээр дууссан уу?" гэсэн асуултад Трамп "Энэ бол түүхэн дэх хамгийн олон зөрчигдсөн хэлэлцээр" хэмээн хариулсан байна. Харин Ираны парламент АНУ-д тийм ч амар бууж өгөхгүй бололтой. Үндэсний аюулгүй байдлын комиссын дарга Эбрахим Азизи "X" хуудсандаа "Энэ удаад дайн зөвхөн бүс нутгаар хязгаарлагдахгүй" хэмээн заналхийлэв. Трамп үүний өмнө Ираныг "хэлэлцээ хийх гэж хэтэрхий удлаа, одоо төлөөсөө төлнө" гэж анхааруулж байсан юм.

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трампын тушаалаар Иранд өгсөн цэргийн цохилтын хариуд Ираны тал АНУ-ын баазууд руу халдлаа. Үүнээс үүдэн Кувейт агаарын орон зайгаа хааж, Израйл бэлэн байдалд шилжсэн бөгөөд дэлхийн зах зээл дээр газрын тосны үнэ өсөж, хувьцаанууд унаж байна. Талууд бие биедээ хатуу сануулга өгсөөр байгаа тул бүс нутгийн нөхцөл байдал нэн хурцадмал хэвээр байна.

Кувейт агаарын орон зайгаа хаалаа

Европ тивд нарны бүтэн хиртэлтийг () үзэхээр зуу зуун мянган жуулчид ирж байгаатай холбогдуулан Европын хотуудад зочид буудлын үнэ асар хурдацтай өссөөр байна. Исланд ба Испанид эрэлт дээд цэгтээ хүрэвБүтэн хиртэлт харагдах цөөн хэдэн тохиромжтой байршлын нэг болох Исландын нийслэл Рейкьявик хотод зочид буудлын үнийн өсөлт хамгийн өндөр байна. Хамгийн сүүлийн үеийн мэдээллээр, жуулчид Лхагва гарагт өрөө захиалахын тулд дунджаар 793 ам.доллар төлж байгаа нь өнгөрсөн оны мөн үеэс 98 хувиар өссөн үзүүлэлт юм. Түүнчлэн Европын эх газар дээрээс нар хиртэлтийг ажиглахад хамгийн тохиромжтой бүсэд тооцогдож буй Испани улс ч асар их жуулчдын урсгалд бэлтгэж байна. Тус улсын Сангийн яамнаас мэдээлснээр зөвхөн энэхүү байгалийн ховор үзэгдлийг үзэхээр гадаадын 460,000 орчим жуулчин ирэх төлөвтэй байна. Испанийн умард хэсгийн А Корунья хотод зочид буудлын өрөөний үнэ өнгөрсөн оныхоос 135 хувиар өсөж, дунджаар 451 ам.долларт хүрсэн бол, нар жаргах үеэр хэртэлт тод харагдах Майорка арал дээр 24 хувиар өсөж, 448 ам.доллар болжээ. Мөн Сантьяго де Компостела болон Бильбао хотуудад өрөөний үнэ нэмэгдсэн байна. Исланд (Рейкьявик):<ul><li>Орон нутгийн цагаар 17:48 (UTC+0) Монголын цагаар 8 дугаар сарын 13-ны шөнийн 01:48 цаг</li></ul>Испани:<ul><li>Орон нутгийн цагаар 20:27 (UTC+2) Монголын цагаар 8 дугаар сарын 13-ны шөнийн 02:27 цаг</li></ul>

Европ тивд нарны бүтэн хиртэлтийг сонирхохоор зуу зуун мянган жуулчид зорин ирж байгаатай холбогдуулан Исланд болон Испанийн хотуудад зочид буудлын үнэ 135% хүртэл огцом өсжээ. Зөвхөн Испанид гэхэд 460,000 гаруй гадаадын жуулчин хүрэлцэн ирэх төлөвтэй байна.

Нарны бүтэн хиртэлтийн өмнө Европын зочид буудлуудын үнэ огцом өслөө

Ойрх Дорнодод дахиад л "гал авалцаж", Лхагва гарагийн өглөө Азийн зах зээл дээр газрын тосны үнэ пуужин шиг хурдтай өсөөдөхлөө. Иран улс Кувейт, Бахрейн руу пуужин харваж, АНУ-ын цэргийнхэн хариуд нь Иран руу зүглэж явсан аварга танкерийг довтолж хөдөлгүүрийг нь ажиллагаагүй болгосноор энэ бүхэн эхлэв. Яг одоогийн байдлаар Брент маркийн тос 1.09%-иар өсөж, торх нь 97.05 ам.доллар, харин WTI тос 1.19%-иар өсөж 94.88 ам.долларт хүрлээ. АНУ-ын Төв командлалын (CENTCOM) мэдээлснээр, Ираны Кувейт рүү харвасан хоёр пуужин нь замдаа ядарсан уу, байндаа хүрэлгүй унасан гэнэ. Хамаг байдгаа шавхаж Бахрейн руу харвасан гурван пуужинг нь АНУ болон Бахрейны агаарын хамгаалалтынхан "За байз, чи хаачих нь вэ?" гээд агаарт нь шүүрчихэж. Мөн энгийн усан онгоцнууд руу чиглэж байсан Ираны 3 дроныг АНУ замд нь устгасан байна. Үүгээр ч зогсохгүй, Ботсванын далбаатай "M/T Lexie" гэх хоосон танкер усан онгоц АНУ-ын "Зогс!" гэдэг анхааруулгыг бүтэн 24 цагийн турш "чихнийхээ хажуугаар өнгөрөөж", Ираны Харг арал дахь тосны терминал руу зүтгэсээр байж. Тэгтэл АНУ-ын нисэх онгоц ирээд хөдөлгүүрийн өрөө рүү нь "Hellfire" пуужин харваж, танкерийг усан дээрх хөдөлгөөнгүй болгосон. Энэ нь 4 дүгээр сарын 13-ноос хойш АНУ-ын зүгээс худалдааны онгоцыг зогсоосон 6 дахь тохиолдол бөгөөд өөр 122 онгоцыг замаас нь буцаагаад байгаа аж. Энэ дундуур дипломат харилцаа ч цаашаа харж эхлэв. Ираны хэвлэлүүд "Бид Вашингтонтой харьцахаа болиод хэд хонож байна, хэлэлцээр бүтэлгүйтсэн гэж байхад, Ерөнхийлөгч Трамп "Худал яриа, манай хэлэлцээр маш идэвхтэй байгаа!" хэмээн өөрийнхөөрөө зүтгэсээр. Үүн дээр нэмэгдээд АНУ-ын тосны нөөц 7 дахь долоо хоногтоо дараалан (6.8 сая баррелиар) багассан гэх мэдээлэл гал дээр тос нэмэв. Одоо зах зээлийнхэн албан ёсны тоог хүлээж байгаа бөгөөд хоёр тал гэрээнд гарын үсэг зурах хүртэл тосны үнэ тэнгэрт хадсаар байх шинжтэй.

Ойрх Дорнодод Иран улс пуужин харваж, АНУ хариуд нь тэдний дрон болон танкерийг саатуулснаар бүс нутгийн цэргийн мөргөлдөөн эрс ширүүслээ. Энэхүү геополитикийн хурцадмал байдал болон АНУ-ын түүхий тосны нөөц сүүлийн 7 долоо хоног дараалан буурсан үзүүлэлт нь Брент болон WTI маркийн тосны үнийг нэг долоо хоногийн хамгийн дээд цэгт хүргэж өсгөөд байна. Хоёр улсын дипломат харилцаа мухардмал байдалд орсон тул албан ёсны гэрээ байгуулагдах хүртэл тосны үнэ үргэлжлэн өсөх хандлагатай байна.

АНУ Ираны танкер, дронд цохилт өгснөөр газрын тосны үнэ дахин өслөө

Хиймэл оюуны чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг "Midjourney" стартап Холливудын гурван том студитэй хийж буй шүүхийн маргааны хүрээнд тус студиудийг өөрсдөө хиймэл оюуныг (AI) хэрхэн ашигладаг талаарх мэдээллээ ил болгохыг шаардаж байна. Өнгөрсөн жил Disney болон Universal студиуд Midjourney-ийн хөгжүүлсэн моделиуд нь тэдний өмчлөлийн Bart Simpson, Darth Vader зэрэг алдартай дүрүүдийн зургийг гаргаж авч байгаа нь зохиогчийн эрх зөрчсөн үйлдэл хэмээн шүүхэд гомдол гаргасан бөгөөд хэдэн сарын дараа Warner Bros. студи мөн адил нэхэмжлэл гаргасан юм. Харин Midjourney-ийн зүгээс AI моделио зохиогчийн эрхээр хамгаалагдсан дүрүүдийн зураг дээр сургах нь "шударга ашиглалт" гэсэн заалтад хамаарна гэж маргаж байна. Одоогийн байдлаар маргаан нь шүүхийн мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад студиудын зүгээс гаргаж өгөх ёстой баримт бичгүүдийн эргэн тойронд өрнөж байгаа юм. Өмнө нь шүүгч студиудыг зөвхөн "хэрэглэгчдэд зориулсан" видео, зураг бүтээхэд generative AI ашигласан мэдээллээ гаргаж өгөх ёстой гэсэн шийдвэр гаргаж байв. Midjourney сүүлийн өргөдөлдөө энэхүү хязгаарлалтыг цуцлахыг шаардсан бөгөөд ингэхгүй бол студиуд "зөвхөн өөрсдийн зах зээлд учирсан хохирлын нэхэмжлэлийг дэмжих баримтуудыг түүж гаргах, харин Midjourney-ийн өөрийгөө хамгаалах баримтуудыг хавчих" шударга бус давуу тал үүсэж байна гэж үзжээ. Түүнчлэн, Midjourney-ийн зүгээс студиудын нууцалж буй баримтууд нь тэд "хаалганы цаана, яг одоо Midjourney-ийг буруутган шүүхэд өгөөд байгаа тэр үйлдлээ өөрсдөө ч бас хийж байгаа эсэхийг" илчлэх чухал нотолгоо болно гэж мэдэгдэв. Жишээлбэл, хэрэв студиуд кино, ТВ-ийн контентынхоо санааг гаргах эсвэл сториборд хийхэд зориулж дотоод хэрэгцээндээ зураг үүсгэдэг AI модель хөгжүүлж байгаа бол, энэ нь салбарын хэмжээнд, тэр дундаа студиуд өөрсдөө хүртэл албан ёсны зөвшөөрөлгүй зохиогчийн эрхтэй контентуудыг татаж аван AI сургахад ашигладаг жишиг тогтсоныг батлах юм. Мөн тус стартап компани студиудын зүгээс зөвхөн зохиогчийн эрх зөрчсөн гэх зургуудын промптыг биш, Midjourney-д урьд өмнө нь бичиж байсан бүх промпт болон тэдгээрийн үр дүнд гарсан зургуудыг бүгдийг нь ил болгох ёстой гэж маргажээ. Студиудын ерөнхий өмгөөлөгч Дэвид Сингер өмнө нь хэлэхдээ, Midjourney-ийн шаардаж буй эдгээр баримтууд нь ямар ч үндэслэлгүй, зүгээр л "сохор хайгуул хийх" оролдлого гэж буруутгаж байв. Тэрээр мөн студиуд "AI технологийг зогсоох эсвэл Midjourney-ийн бизнесийг хаахыг зориогүй", харин "ердөө л Midjourney-ийг тэдний кино, ТВ-ийн шоунуудыг хуулахыг зогсоох, мөн алдартай дүрүүдийг нь зөвшөөрөлгүйгээр түгээх, олон нийтэд үзүүлэх болон үүдмэл бүтээл хийхээ зогсоохыг шаардаж байгаа" хэмээн мэдэгджээ.

Midjourney компани Холливудын студиуд хиймэл оюун хэрхэн ашигладаг тухай мэдээллээ ил болгохыг шаардав

Энэ долоо хоногт Sony болон Marvel-ийн хамтын бүтээл болох “Spider-Man: Brand New Day” кино 1 тэрбум долларын босгыг давснаар 2026 оны дөрөв дэх "тэрбумтан кино" болж бүртгэгдлээ. Түүний өмнөхөн Universal-ийн “The Super Mario Galaxy Movie”, Майкл Жексоны тухай өгүүлэх “Michael”, мөн “Toy Story 5” нар 1 тэрбумын босгыг даваад байсан юм. Харин удахгүй 912 сая долларын орлоготой яваа “The Odyssey” тэдний араас нэхэж очих нь тодорхой байна. Цар тахлаас хойш кино театрууд хаалгаа барьж, зураг авалтууд зогсож байсан хүнд үеийг бодвол нэг жилийн дотор ингэж олон кино тэрбум доллар давсан нь анхны тохиолдол болж байна. (Мэдээж 2019 онд 9 кино 1 тэрбумыг давсны 7 нь Диснейнх байсан үеийг эс тооцвол шүү дээ). Энэ ондоо багтаад “Dune: Part Three”, “Avengers: Doomsday” зэрэг кинонууд ч тэрбумтнуудын эгнээнд орох хүлээлттэй байна. Үнэ нэмэгдсэн ч үзэгчид цугларсаарҮзэгчид Imax, 4DX гэх мэт тусгай, том дэлгэцийн тасалбарт мөнгөө хайрлахгүй байна. Нью-Йорк, Лос-Анжелес зэрэг хотуудад ийм тасалбар 25 доллар хүртэл өссөн бол, дундаж тасалбарын үнэ 2019 онд 9 доллар байснаасаа 13.50 доллар болтлоо нэмэгджээ. Z үеийнхэн Холливудыг аварсан ньХамгийн сонирхолтой нь, "Энэ муу хүүхдүүд ухаалаг утсаа ширтээд кино театр руу зүглэхээ болилоо" гэж байсан Холливудын боссынхныг яг тэр залуус нь (Gen Z) өөрсдөө аварч байна. Кино урлаг мөхлөө гэх яриа дэндүү дэгсдүүлсэн хэрэг байв! Шинэ "Хүн аалз"-ын нээлтийн өдрийн үзэгчдийн 49%-ийг, "The Odyssey"-ийн 30%-ийг 14-өөс 29 насны залуус бүрдүүлжээ. Мөн гадаад зах зээл асар их үүрэг гүйцэтгэж байна. Одоогоор 1 тэрбумыг даваад байгаа дөрвөн киноны орлогын 50 гаруй хувь нь АНУ болон Канадаас бусад орнуудаас орж иржээ. Америкчууд өөрсдөө хэчнээн хичээгээд ч Хойд Америкийн зах зээлээс дангаараа 1 тэрбум доллар цуглуулж байсан түүх байхгүй гэдгийг мэргэжилтнүүд сануулсан байна (Зөвхөн "Star Wars: The Force Awakens" л 936 сая доллароор хамгийн их дөхөж байжээ).

Холливуд 2026 онд ашиг орлогоороо дахин сэргэж одоогоор дөрвөн кино 1 тэрбум долларын босгыг даваад байна. Энэхүү түүхэн сэргэлтэд Imax зэрэг тусгай тасалбарын үнийн өсөлтөөс гадна, кино театрыг зорих Z үеийн залуусын идэвх болон олон улсын зах зээлийн худалдан авалт асар их нөлөөлжээ.
Харин удахгүй 912 сая долларын орлоготой яваа “The Odyssey” тэдний араас нэхэж очих нь тодорхой байна.


Тэрбумын орлоготой кинонуудын эрин үе эргэн ирэв

Энэтхэгийн засгийн газар импортын түүхий тосны хамаарлаа багасгаж, гадаад төлбөрийн балансаа барих зорилгоор суудлын автомашины түлшний хэмнэлтийн CAFE-III (Corporate Average Fuel Efficiency) гэх шинэ, чангатгасан журмыг танилцууллаа. Хамгийн гол нь автомашины утааг лабораторийн нөхцөлд бус, "бодит амьдрал" дээр ямар байдгийг нь үнэн зөвөөр хэмжихийн тулд туршилтын аргачлалаа илүү нарийн WLTP (World Light Duty Vehicle Testing Procedure) систем рүү шилжүүлж байна. Шинэ дүрмийн дагуу:<ul><li>Бүх суудлын тэрэгнүүд (M1 ангилал) шатахууны дундаж хэрэглээгээ 2027-28 онд 100 км-т 3.996 литр байсныг 2031-32 он гэхэд 3.327 литр хүртэл "сойх" шаардлагатай болж байна.</li><li>Нүүрсхүчлийн хийн (CO2) зөвшөөрөгдөх хэмжээг 113 гр/км-ээс 76 гр/км хүртэл бууруулна.</li><li>Торгууль нь "чанга": Хэрэв үйлдвэрлэгчид энэ шалгуурт хүрэхгүй бол илүү гарсан CO2-ын грамм тутамд 2500-аас 4500 рупийн (30-54 доллар) "өндөр" торгууль төлнө.</li><li> </li></ul>Мөн түүхэндээ анх удаа био түлш, этанол болон флекс түлшээр ажилладаг автомашинуудад хөнгөлөлт үзүүлж, тэднийг дэмжихээр болжээ. Машин авах гэж буй хүмүүст ямар ашигтай вэ? Хэрэглэгчид удахгүй цахилгаан (EV), гибрид болон альтернатив түлшээр ажилладаг машины асар том сонголттой болно. Үйлдвэрлэгчид 15 гаруй шинэ EV модел гаргахаар төлөвлөж байгаа бөгөөд нийт сонголт 35-аас давах нь. Жишээлбэл, MG брэнд холын зайд явах боломжтой, ашиглалтын зардал багатай Plug-in Hybrid (PHEV) загваруудаа танилцуулж эхэлжээ. Харамсалтай нь... Энэ бүх өндөр технологи, нарийн стандартууд нь машины үйлдвэрлэлийн өртөгийг нэмэгдүүлнэ. Өөрөөр хэлбэл үнэ тодорхой хэмжээгээр өсөх магадлалтай тул хэрэглэгчид түрийвчээ арай зузаан байлгах шаардлагатай болох нь дээ.

Энэтхэгийн засгийн газар импортын газрын тосны хамаарлыг бууруулах, агаарын бохирдлыг багасгах зорилгоор 2027 оноос автомашины түлшний хэмнэлт, утааны ялгарлын CAFE-III нормыг чангатгахаар шийдвэрлэлээ. Шинэ журмаар автомашины туршилтын аргыг илүү бодит WLTP системд шилжүүлж, шатахуун хэрэглээний дундаж стандартыг үе шаттайгаар сойхоос гадна, нормоос хэтрүүлсэн үйлдвэрлэгчдэд өндөр мөнгөн торгууль ногдуулахаар тусгасан байна. Энэхүү бодлогын нөлөөгөөр цахилгаан болон альтернатив түлшээр ажилладаг машины сонголт нэмэгдэх ч, шинэ автомашины үнэ өсөх төлөвтэй байна.

Энэтхэг: Газрын тосны хамаарлыг бууруулах, агаарын бохирдлыг багасгах зорилгоор шинэ журам гаргалаа

Флорида мужийн Лэйк Мэри хотоос гаралтай, кибер аюулгүй байдлын чиглэлээр дагнасан "Spur Intelligence" стартап "Insight Partners"-ээр ахлуулсан хөрөнгө оруулалтын шатнаас 200 сая ам.доллар босгож чаджээ. Бүр ChatGPT олон нийтэд танилцуулагдахаас бүтэн таван жилийн өмнө буюу 2017 онд Батлан хамгаалах яамны хуучин хоёр инженер энэхүү компанийг үүсгэн байгуулсан бөгөөд тэд ёстой л ирээдүйг зөгнөж харсан гэлтэй. Spur-ийн технологи нь байгууллагуудад интернэт дэх жинхэнэ "хүн" болон улам бүр зальжин, зүсээ хувиргах болсон "бот"-ын урсгалыг ялгаж, хуурамч хэрэглэгчид болон аюул заналыг цаг алдалгүй илрүүлэхэд тусалдаг байна. "Insight" компанийн төлөөлөгч Томас Крэйн албан ёсны мэдэгдэлдээ "Гэмт хэргийн сүлжээний VPN, хувь хүний прокси сүлжээ, нууцлалын дэд бүтэц борооны дараах мөөг шиг олшрохын хэрээр байгууллагууд маш том 'сохор бүс'-тэйгээр ажиллахад хүрээд байна. Тэд ямар нэгэн хөдөлгөөн байгааг харж байгаа ч, цаана нь чухам ямар дэд бүтэц ажиллаад байгааг харж чадахгүй байна" хэмээн онцолжээ. Өнгөрсөн сард "Cloudflare" компаниас гаргасан тайланд дурдсанаар, 2026 оны дунд үе гэхэд интернэтэд хүмүүсээс илүү ботууд тоогоор давамгайлж эхэлсэн гэнэ шүү! "Энэ үзэгдлийг 2027 оны сүүл, эсвэл бүр эхээр тохиох байх гэж бодож байлаа. Гэтэл хиймэл оюунд суурилсан урсгал маш хурдацтай өсөж, интернэтийн түүхэнд анх удаа ботууд хүн төрөлхтнийг гүйцэж түрүүллээ" гэж "Cloudflare"-ийн үүсгэн байгуулагч, гүйцэтгэх захирал Мэттью Принс өөрийн компанийн хамгийн сүүлийн үеийн тайланг иш татан Х сүлжээндээ жиргэжээ.

"Spur Intelligence" хэмээх бот илрүүлдэг кибер аюулгүй байдлын стартап "Insight Partners"-аас 200 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт татжээ. Тэдний технологи нь интернэт орчин дахь хуурамч бот болон бодит хүнийг ялгах зориулалттай бөгөөд интернэтийн түүхэнд анх удаа ботын хандалт бодит хүнийхээс давсан энэ эгзэгтэй цаг үед маш чухал шийдэл болж байна.

Хүн, бот хоёрыг ялгагч Spur Intelligence 200 сая долларын хөрөнгө оруулалт татжээ 

Ормузын хоолойг дахин нээх хэлэлцээр эцсийн шатандаа орсон тухай мэдээллийн дараа газрын тосны үнэ огцом унав. Брент маркийн тосны үнэ 98.27 ам.долларт арилжаалагдаж байгаа бол WTI маркийн тосны үнэ 91.63 ам.доллар болж буурчээ. Тохиролцооны эхний шатанд гал зогсоох хэлэлцээг 60 хоногоор сунгах бөгөөд энэ хугацаанд Ормузын хоолойгоор усан тээврийн хөдөлгөөн сэргэж, цөмийн хэлэлцээ үргэлжлэх аж. Ираны "Тасним" мэдээллийн агентлагийн мэдээлснээр, хэрэв хоёр тохиролцоонд хүрвэл Ормузын хоолойгоор дамжин өнгөрөх хөлөг онгоцны тоо 30 хоногийн дотор дайн эхлэхээс өмнөх түвшинд хүрч сэргэх боломжтой байна. Энэхүү хэлэлцээрт Израйл болон Хезболла бүлэглэлийн хоорондох дайныг зогсоох асуудал багтах бөгөөд Израйлийн Ерөнхий сайд Беньямин Нетаньяху "Ирантай хийх аливаа эцсийн хэлэлцээр цөмийн аюул заналыг бүрмөсөн арилгах ёстой" гэдгийг онцолжээ. Ираны Гадаад хэргийн яамны хэвлэлийн төлөөлөгч Эсмаил Багаи харилцан ойлголцлын санамж бичиг эцсийн шатандаа байгаа хэдий ч цөмийн асуудлын нарийн ширийнийг энэ шатанд хэлэлцэхгүй байгааг хэлэв. Хэдийгээр уг тохиролцоо нь газрын тосны зах зээлд нэн шаардлагатай дэмжлэг болох ч газрын тосны нийлүүлэлт дайны өмнөх хэмжээнд эргэн орох, мөн гэмтсэн газрын тос, хийн дэд бүтцийг засварлахад хэр хугацаа шаардагдах нь тодорхойгүй хэвээр байна.&nbsp;

Ормузын хоолойг дахин нээх, Израйл-Хезболлагийн дайныг зогсоох Ираны хэлэлцээр эцсийн шатандаа орсон тухай мэдээллээр газрын тосны жишиг үнүүд (Brent, WTI) 5 гаруй хувиар унаж, 100 ам.доллароос доош орлоо. Гэвч гэмтсэн дэд бүтцийг сэргээх хугацаа болон хоолойн урт хугацааны тогтвортой байдлыг эцэслэн шийдвэрлэх хүртэл эрчим хүчний хямралын геополитикийн эрсдэл хадгалагдсаар байна.

Газрын тосны үнэ 100 ам.доллароос доош уналаа

Nike компани улирлын тайлангаа танилцуулж, Уолт Стритийн "шинжээчдийг" нэлээн алмайрууллаа. Тэдний хамгийн чухал зах зээлүүдийн нэг болох Хятад дахь борлуулалт нь 12 хувиар унасан хэдий ч нийт орлого, ашгаараа хүлээлтээс давж гарчээ. Хамгийн сонирхолтой нь юу гээч? Дээд шүүхээс Дональд Трампын үед тогтоосон дэлхийн гаалийн татваруудын ихэнхийг хүчингүй болгосны ачаар Nike бараг 986 сая ам.долларын татварын буцаан олголт авах гэж байна. Энэ их мөнгө компанийн ахиуц ашгийг шууд 8.9 хувиар суга татсан бөгөөд одоогоор 300 сая долларыг нь бэлнээр аваад амжжээ. Үүний сургаар Nike-ийн хувьцаа эхлээд 8% хүртэл унаж савласан ч төд удалгүй буцаад сэргэсэн байна. Тооноос харвал:<ul><li>Нэгж хувьцаанд ногдох ашиг: Хүлээгдэж байсан 13 центийн оронд 20 цент болж өсөв.</li><li>Орлого: 10.86 тэрбум доллар гэж шинжээчид таамаглаж байсан ч 10.97 тэрбум долларт хүрчээ (гэхдээ өмнөх оны мөн үеийнхээс 1%-иар буурсан үзүүлэлт).</li><li>Хойд Америк (Хамгийн том зах зээл): Борлуулалт 3%-иар өсөж 4.83 тэрбум доллар болсон ч хүлээлтэд бага зэрэг хүрсэнгүй.</li><li>Хятад: Борлуулалт 12%-иар уруудсан хэдий ч 1.30 тэрбум доллар олсон нь хүлээлтээс (1.24 тэрбум) давсан үзүүлэлт болжээ.</li></ul>

Nike компанийн Хятад дахь борлуулалт 12 хувиар буурсан ч Уолт Стритийн хүлээлтийг давсан орлоготой ажиллаж, 986 сая ам.долларын гаалийн татварын буцаан олголт авахаар болжээ. Эдийн засгийн тодорхойгүй байдал, хэрэглэгчдийн худалдан авах чадварын бууралтаас үүдэн тус компани 1400 ажилтнаа цомхотгож, санхүү хариуцсан захирлаа сольж байгаа ч Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнийг угтсан маркетингаараа өрсөлдөгчдөөсөө илүү амжилт үзүүлж чадсан байна.

Борлуулалт нь унасан ч Nike хэрхэн 986 сая долларын хожил гаргав?

Өнгөрсөн жил алтны үнэ тэнгэрт хадаж эхлэхэд "Удахгүй энэ хавар гэхэд 6,000 доллар хүрнэ!" хэмээн хамгийн чангаар цээжээ дэлдэж байсан Bank of America (BofA) аядуухан ухарч эхэллээ. АНУ-ын Холбооны нөөцийн сан (Fed) бодлогын хүүгээ чангаруулах чиг хандлагатай байгаа нь алтны зах зээлд хөөрхөн "дэгээ" тавьж, тус банкны шинжээчдийн хэт өөдрөг төсөөллийг хэсэгтээ л намжаажээ. Юу нь буруугаар эргэчихэв? Оны эхэнд хөрөнгө оруулагчид Төв банкийг хүүгээ бууруулна гэж хүлээж байв. Гэтэл Ираны дайнаас үүдэлтэй эрчим хүчний хямрал инфляцийн мангасыг дахин сэрээчихэж! Үүнээс болоод зах зээл он дуусахаас өмнө бодлогын хүүг өсгөнө гэж бооцоо тавьж эхэлсэн ба есдүгээр сар гэхэд хүү өсөх магадлал 70%-ийг давжээ. Видмерийн хэлж буйгаар инфляцитай тэмцэхийн тулд мөнгөний бодлого чангарах нь алтны өсөх боломжийг шууд 50%-иар хумсалдаг гэнэ. Цаашлаад, Ирантай энхийн гэрээ байгууллаа ч инфляци амархан буухгүй гэдгийг тэд сануулж байна. Нийлүүлэлтийн сүлжээний дарамт, Трампын тарифын цохилт, мөн орон сууцны үнийн хэлбэлзэл гээд үнэ өсгөх шалтгаанууд мундахгүй их хэвээр л байна. Гэхдээ алт үнэхээр сэхэл авахгүй гэж үү? Алтанд итгэгчид гуньж гутрах болоогүй! АНУ-ын эдийн засгийн бодлого "этгээд" хэвээр байгаа бөгөөд төсвийн алдагдал ДНБ-ийхээ 6%-д хүрч, гадныхан АНУ-ын үнэт цааснаас нүүр буруулсаар байна. Дэлхийн төв банкуудын 74% нь ирэх 5 жилд ам.долларын нөөцөө багасгана гэж хариулсан нь алтны хувьд маш таатай мэдээ юм.Мөн энгийн хөрөнгө оруулагчид хөрөнгийнхөө 60%-ийг хувьцаа, 40%-ийг бонд гэж хуваахын оронд (60:20:20) алт руу хөрөнгөө шилжүүлэх орон зай асар их байгаа тул алтны эрэлт хэзээд тасрахгүй гэж BofA дүгнэжээ.

Эрчим хүчний хямрал болон инфляцийн өсөлтөөс үүдэн АНУ-ын Төв банк бодлогын хүүгээ чангаруулах магадлалтай болсон тул Bank of America алтны үнэ 6,000 ам.долларт хүрэх таамаглалаа түр хойшлууллаа. Гэсэн хэдий ч АНУ-ын төсвийн алдагдал, дэлхийн төв банкуудын ам.доллароос татгалзах хандлага зэрэг макро эдийн засгийн суурь шалтгаанууд хэвээр байгаа нь урт хугацаандаа алтны үнэ дахин хүчтэй өсөх гол хөшүүрэг болно гэж үзэж байна.

Bank of America: "Алт 6,000 доллар хүрнэ, гэхдээ маргааш лав биш!"

NASA орчлон ертөнцийн хамгийн нууцлаг оньсого болох харанхуй энерги, харанхуй матери болон шинэ гаргуудыг эрж олох зорилготой шинэ сансрын дурангаа хөөргөхөөр бэлтгэж байна. Ойролцоогоор 4 тэрбум ам.долларын өртөгтэй "Нэнси Грэйс Роман" (Nancy Grace Roman) сансрын дуранг ням гарагт Флорида муж дахь Кеннедийн сансрын төвөөс SpaceX компанийн Falcon Heavy пуужингаар тойрог замд оруулахаар төлөвлөжээ. ХАЧИН ЖИГТЭЙ, ХОВОР БӨГӨӨД СОНИН СОДОН БҮХНИЙ ЭРЭЛД"Роман сансрын дурангийн өргөн харах өнцөг нь бидэнд орчлонгийн хачин жигтэй, ховор содон бүхнийг илрүүлэх боломжийг олгоно" гэж Мэрилэнд дэх NASA-гийн ахлах эрдэмтэн Жули МакЭнери сэтгүүлчдэд мэдээллээ. Түүний хэлснээр дурангийн үндсэн тандалт нэг гаруй жил үргэлжлэх аж. "Энэхүү судалгаанд 2 тэрбум гаруй галактик хамрагдах бөгөөд одод, галактикууд болон тэдгээрийн бөөгнөрөл хэрхэн үүсэж хөгжсөнийг судлана. Мөн манай орчлон ертөнц цаг хугацааны явцад хэрхэн тэлснийг хэмжинэ. Эдгээр нь харанхуй матери, харанхуй энерги болон орчлонгийн бүтцийн үндсэн мөн чанарыг тайлах гол түлхүүр болох юм" гэж МакЭнери тайлбарлав. Ойролцоогоор 13.8 тэрбум жилийн өмнө Их Тэсрэлт болсноор ертөнц үүсэж, түүнээс хойш тасралтгүй тэлсээр байна. 1998 онд эрдэмтэд энэхүү тэлэлт улам бүр хурдасч байгааг илрүүлсэн бөгөөд үүний шалтгааныг "харанхуй энерги" хэмээх үл үзэгдэгч хүчтэй холбон тайлбарладаг. Орчлон ертөнцийн бүтцийг авч үзвэл одод, гараг эрхэс, хий, тоос зэрэг бидний мэдэх энгийн матери ертөнцийн ердөө 5 орчим хувийг л эзэлдэг. Харин одод, галактикт үзүүлж буй таталцлын нөлөөгөөр нь мэдэх боломжтой харанхуй матери 27 орчим хувийг, физик шинж чанар нь одоог хүртэл нууц хэвээр буй харанхуй энерги 68 орчим хувийг тус тус бүрдүүлдэг байна. Роман төслийн багийн гишүүн, сансар судлаач Мустафа Исхак: "Гол асуулт нь: Харанхуй энерги нь зүгээр л цаг хугацааны туршид тогтмол байдаг хоосон орон зайн шинж чанар уу, эсвэл цаг хугацааны явцад хувьсан өөрчлөгддөг үү? гэдэгт оршиж байна. Сүүлийн үеийн DESI (Харанхуй энергийн спектроскопын төхөөрөмж)-ийн судалгааны үр дүнгүүд харанхуй энерги цаг хугацааны явцад хувьсан өөрчлөгддөг байж болзошгүй сонирхолтой сэжүүрийг харуулсан. Эсвэл энэхүү ажиглагдаж буй хурдатгал нь бидний таталцлын тухай онолыг том хэмжээст орон зайд шинэчлэх шаардлагатайг илтгэж байна уу? Эдгээр асуултад хариулах нь орчин үеийн сансар судлалын хамгийн чухал зорилгуудын нэг юм" хэмээн ярьжээ. ЭЙНШТЕЙНИЙ ОНОЛ БА ЭКЗОГАРАГУУДЫН ЭРЭЛФизикч Альберт Эйнштейн 1915 онд таталцлын мөн чанарыг тайлбарласан харьцангуйн ерөнхий онолоо танилцуулсан бөгөөд энэ нь өнөөг хүртэл суурь онол хэвээр байна. Роман дуран нь галактикуудын бөөгнөрөл болон "таталцлын линз" (gravitational lensing) хэмээх үзэгдлээр матери гэрлийг хэрхэн муруйлгаж байгааг нарийвчлан зураглах болно. "Эдгээр хэмжилтүүд нь Эйнштейний онол олон тэрбум гэрлийн жилийн зайд хүчин төгөлдөр хэвээр байгаа эсэх, эсвэл таталцлын онолд өөрчлөлт оруулах шаардлагатай юу гэдгийг шалгах боломжийг олгоно. Энэ нь орчлон ертөнцийг хамгийн том цар хүрээнд ямар хууль удирдаж байна вэ гэдэг физикийн суурь асуултыг хөндөж байгаагаараа нэн чухал" гэж Исхак дурджээ. Өнөөдрийн байдлаар эрдэмтэд дэлхийгээс гадна амьдрал оршин байж болзошгүй ул мөрийг хайх явцдаа нарны аймгаас гадна орших 6,350 гаруй экзогарагийг нээгээд байна. Роман сансрын дуран нь экзогарагуудыг илрүүлэх түүхэн дэх хамгийн өргөн хүрээтэй судалгааг хийх бөгөөд олон мянган шинэ гаргийг нээж, манай нарны аймагтай төстэй гаргийн тогтолцооны анхны статистик тооллогыг гаргана гэж тооцоолж байна. Мөн харьцангуй ойролцоо орших зарим гаргуудын шууд зургийг авах шинэ дэвшилтэт технологийг турших юм. Пуужингаас салсныхаа дараа дуран дэлхийгээс ойролцоогоор 1.6 сая километрийн зайд (сар хүрэх зайнаас даруй 4 дахин хол) орших Лагранж 2 (L2) цэг рүү чиглэнэ. Жэймс Уэбб дуран мөн энэ байршилд байдаг бол Хаббл дэлхийн нам тойрог замд ажилладаг билээ. Романы үндсэн даалгавар 5 жил үргэлжлэхээр төлөвлөгдсөн ч нэмэлт 5 жил ажиллах түлшний нөөцтэйг NASA мэдээлсэн байна. АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трампын засаг захиргаа бүрэн эрхийнхээ хугацаанд уг төслийн санхүүжилтийг танах, зогсоох оролдлого хийж байсан ч Конгресс санхүүжилтийг нь хадгалж үлдсэн юм. Уг дуранг NASA-гийн анхны ерөнхий одон орон судлаач Нэнси Грэйс Романы нэрэмжит болгон нэрлэсэн бөгөөд тэрээр 2018 онд 93 насандаа таалал төгсжээ.

NASA орчлон ертөнцийн хамгийн нууцлаг оньсого болох харанхуй энерги, харанхуй матери болон шинэ гаргуудыг эрж олох зорилготой шинэ сансрын дурангаа хөөргөхөөр бэлтгэж байна. 

NASA-ийн шинэ дуран ертөнцийн нууцыг тайлахаар хөөрнө

Ираны дайн нь АНУ-ын нефть боловсруулах үйлдвэрүүдийн хувьд ашиг орлогын онцгой улирлыг бий болголоо. "Brent" маркийн газрын тосны үнэ дайны үеийн оргил болох 126 ам.доллароос 90 ам.доллар орчим болж буурсан ч боловсруулсан түлшний хомсдол улам бүр ихэссээр байна. АНУ-ын боловсруулах үйлдвэрүүд энэхүү орон зайг нөхөж, хүчин чадлаа дээд зэргээр ашиглан дизель, бензин болон нисэхийн түлшний хомсдолд орсон зах зээлд илүү их бүтээгдэхүүн экспортолж байна. Даваа гарагт АНУ-ын дизель түлшний үнийн зөрүү түүхэн дээд хэмжээ буюу нэг торх нь 102.20 ам.долларт хүрсэн байна. "Reuters"-ийн мэдээлснээр "Marathon Petroleum", "Valero Energy", болон "Phillips 66" компаниудын хувьцааны ханш 110%, 98%, 75%-иар тус тус өссөн бөгөөд энэ нь S&amp;P 500 индексийн эрчим хүчний салбарын 36%-ийн өсөлтийг илт давсан үзүүлэлт юм. Хоёрдугаар улирлын тайлангаа танилцуулсан S&amp;P 500 индексийн компаниудын хувьд, Эрчим хүчний салбар нь тус индексийн 11 салбарыг тэргүүлж, өмнөх оны мөн үеэс ашиг нь 147%, орлого нь 42.5%-иар тус тус өссөн үзүүлэлттэй байна. Газрын тос, байгалийн хий боловсруулалт болон борлуулалтын дэд салбар ашгийн өсөлтөөрөө (327%) тэргүүлж, түүний араас нэгдсэн газрын тос, байгалийн хийн салбар (177%), хайгуул, олборлолтын салбар (117%) жагсжээ. #1. Marathon Petroleum (NYSE:MPC)<ul><li>Зах зээлийн үнэлгээ: 99.8 тэрбум ам.доллар</li><li>Он гарснаас хойших (YTD) өгөөж: 122.2%</li></ul>Ираны дайнаас "Marathon" компани шиг их ашиг олсон газар ховор байна. Түлшний хомсдол болон боловсруулалтын ашгийн огцом өсөлт нь тус компанид түүхэн дэх хамгийн ашигтай улирлуудын нэгийг авчирчээ. Тэд хоёрдугаар улиралд 5.14 тэрбум ам.долларын ашигтай ажилласан нь өмнөх оны мөн үеэс дөрөв дахин өссөн үзүүлэлт юм. Үүнийг дагаад хувьцааны ханш нь он гарснаас хойш 116.89%-иар өсжээ. #2. Phillips 66 (NYSE:PSX)<ul><li>Зах зээлийн үнэлгээ: 93.2 тэрбум ам.доллар</li><li>Он гарснаас хойших өгөөж: 85.3%</li></ul>"Phillips 66" ч мөн адил боловсруулалтын салбарын өндөр ашгаас хүртэж байгаа бөгөөд тэдний хоёрдугаар улирлын ашиг өмнөх оны мөн үеэс бараг 300%-иар өссөн байна. Тус компани өөрийн дунд шатны (midstream) бизнес болон өрийн хэмжээг бууруулахад ихээхэн хөрөнгө оруулж байна. #3. Chevron Corp. (NYSE:CVX)<ul><li>Зах зээлийн үнэлгээ: 392.3 тэрбум ам.доллар</li><li>Он гарснаас хойших өгөөж: 33.3%</li></ul>"Chevron" ашиг нь 12 тэрбум ам.долларт хүрснээр сүүлийн зургаан жилийн хугацаан дахь хамгийн шилдэг улирлаа үдлээ. #4. Valero Energy (NYSE:VLO)<ul><li>Зах зээлийн үнэлгээ: 98.4 тэрбум ам.доллар</li><li>Он гарснаас хойших өгөөж: 113.3%</li></ul>"Valero" хоёрдугаар улиралд 3.7 тэрбум ам.долларын ашиг олсон байна. Тэдний сэргээгдэх дизель түлшний бизнес нь өмнөх оны 79 сая ам.долларын алдагдалтай байдлаас 717 сая ам.долларын ашигтай болж эргэжээ. #5. Bloom Energy (NYSE:BE)<ul><li>Зах зээлийн үнэлгээ: 67.7 тэрбум ам.доллар</li><li>Он гарснаас хойших өгөөж: 166.3%</li></ul>Хиймэл оюун ухааны (AI) тэсрэлтээс ашиг хүртсэн гэнэтийн ялагчдын нэг нь "Bloom Energy" юм. Тус компани дата төвүүдэд шууд цахилгаан эрчим хүчний систем бүтээдэг бөгөөд хоёрдугаар улирлын орлого нь өмнөх оны мөн үеэс 167%-иар өсөж, 1.07 тэрбум ам.долларт хүрч дээд амжилт тогтоожээ.

Ираны дайн болон Оросын эсрэг халдлагуудын улмаас дэлхийн түлшний нийлүүлэлт буурч, АНУ-ын нефть боловсруулах компаниуд болох Marathon, Phillips 66, Chevron, Valero зэрэг компаниуд түүхэн дээд хэмжээний ашиг орлоготой ажиллаж байна. Үүнтэй зэрэгцэн хиймэл оюун ухааны дата төвүүдийн эрчим хүчний хэрэгцээ огцом өссөнөөр Bloom Energy компани эрчим хүчний шинэ хямралаас асар их ашиг олж буй томоохон тоглогчдын нэг болжээ.

Эрчим хүчний хямралаас хамгийн их ашиг олж буй 5 компани

FIFA-гийн Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн шиг дэлхийг хамарсан том үйл явдлуудыг зохион байгуулагч хотуудад нь "эдийн засгийн алтан уурхай" мэтээр сурталчилдаг бичигдээгүй хууль бий. Ингэхдээ жуулчид шавж, зочид буудлууд дүүрэн, ажлын байр нэмэгдэж, тэрбум тэрбумаар нь мөнгө орж ирнэ гэж амалдаг. Гэвч тэмцээн дөхөх тусам тэнгэрт хадсан тасалбарын үнэ, төсөөлснөөс хамаагүй сул байгаа зочид буудлын захиалга болон эдийн засгийн тодорхойгүй байдал зэргээс шалтгаалан энэ бүх амлалт зүгээр л хоосон мөрөөдөл байсан уу гэх эргэлзээг төрүүлж эхэллээ. Гадаадын жуулчдын хувьд Ерөнхийлөгч Доналд Трампын цагаачлалын хатуу бодлого жинхэнэ "хадны мангаа" болж байна. Өнгөрсөн 4-р сард Америкийн иргэний эрх чөлөөний холбоо (ACLU) тэргүүтэй бүлгүүд Дэлхийн аварга үзэхээр АНУ-ыг зорих гэж буй хүмүүст хандан "Трампын засаг захиргааны дарангуйлал, хүчирхийлэл нэмэгдэж байгаа нь хүн бүрд аюултай тул болгоомжтой байж, яаралтай үед ашиглах нөөц төлөвлөгөөтэй ирээрэй" хэмээн ноцтой анхааруулга өгөөд амжив. Нөгөөтэйгүүр визний асуудал жинхэнэ толгойн өвчин болж байна. Засаг захиргааны зүгээс 50 орны иргэдээс 15,000 долларын барьцаа шаарддаг визний журмаа цуцалж, бүр 5-р сард тэмцээний тасалбартай хүмүүсийг энэ шаардлагаас чөлөөлсөн ч виз гарах үйл явц удаашралтай байгаагаас олон хүн тэмцээнээс хоцрох, эсвэл бүр хилээр нэвтэрч чадахгүй байх эрсдэл байсаар л. Дотоодын жуулчид буюу америкчуудын өөрсдийнх нь хувьд ч байдал сайнгүй байна. Ажлын байрны зогсонги байдал, шатахуун зэрэг өргөн хэрэглээний барааны үнийн өсөлт тэдний халаасыг сэгсэрч байгаа юм. Хоёрдугаар сард Израйл, Ираны мөргөлдөөн эхлэх үед 2.98 доллар байсан нэг галлон шатахууны үнэ өдгөө 4.16 доллар болж "ниссэн" байна. Энэ бүхэн нь мэдээж Дэлхийн аваргатай холбоотой аялал жуулчлалын эрэлтийг "унтрааж", зохион байгуулагчдын хүлээж байсан эдийн засгийн тэсрэлтийг үгүй хийх аюултай. Аялал жуулчлалын хямрал уу?Тэмцээн эхлэхэд хэдхэн хоног үлдээд байхад зочид буудлын захиалгын 80 хувь нь хүлээлтэд хүрсэнгүй. Америкийн Зочид буудал, байрны холбооноос явуулсан судалгаагаар оролцогчдын 70 хувь нь үүний гол шалтгаанаар визний бэрхшээл болон геополитикийн түгшүүртэй байдлыг нэрлэжээ. Финалын тоглолт болох Нью-Йорк хотод гэхэд л захиалга хүлээлтийн ердөө 65 хувьтай байгаа бол Сиэтл хотод зочид буудлуудын 80 хувь нь жирийн зуны улирлынхаа захиалгад ч хүрэхгүй "гуниглаж" сууна. Ганц АНУ-ын хотууд ч биш, хөрш Канадын Ванкувер хотын захиалга ч мөн л санасанд хүрсэнгүй. Гэвч зарим хотын удирдлагууд "За тэмцээн эхлэхээр зүгээр болчих байх оо" хэмээн өөрсдийгөө тайвшруулсаар. Гэхдээ жирийн л нэг зунтай ижил байх нь "дэлхийн хэмжээний үйл явдал"-ын амалсан зүйл биш л байлтай. Airbnb-ийн хувьд байдал харьцангуй өөдрөг байгаа бөгөөд тэд түүхэндээ байгаагүй их захиалга авна гэж найдаж байна. Далласт болох тоглолтын үеэр цэнгэлдэхийн ойролцоо 2 шөнө хоноход хамгийн багадаа 700 доллар, Нью-Йоркийн ойролцоох финалын тоглолтын үеэр Airbnb-ийн үнэ 5,600 доллар давжээ. Агаарын тээврийн компаниуд дотоодын нислэгийн эрэлт өссөнд баяртай байгаа ч (жишээ нь Хьюстон руу хийх нислэг 38 хувиар өссөн) гадаадын жуулчдын тоо дэндүү чамлалттай байна. (Нийт захиалгын 70 хувийг дотоодынхон эзэлж байгаа бол Канад дөнгөж 6%, Их Британи 4.8%-ийг л эзэлж байна). Дотоодын жуулчид гадаадынхныг бодвол (дунджаар 200 доллароор) бага мөнгө үрдэг нь эдийн засагт бас л нэг "цохилт" болж байна. Тэнгэрт хадсан тасалбарын үнэЭнэ бүх асуудал дээр нэмээд тасалбарын үнэ дэлхий даяарх хөлбөмбөгийн үнэнч шүтэн бишрэгчдийн дургүйг ихэд хүргэж байна. Өнгөрсөн 12-р сард л гэхэд Катарын Дэлхийн аваргаас 7 дахин өндөр байсан үнийг "дээрэм", "урвалт" гэж нэрлэж байсан. Одоо ч үнэ буугаагүй бөгөөд Далласт болох эхний тоглолтуудын хамгийн муу суудал л гэхэд хамгийн багадаа 800 доллароос эхэлж байна. Финалын тоглолтын хувьд FIFA-гийн сайтад "байхгүй" гэж байгаа ч дамын (Ticketmaster) сайтад 9,200-аас эхлээд 43,553 доллар хүртэл дуудлага худалдаанд орж байна. Энэ галзуу үнийн стратегиа FIFA-гийн Ерөнхийлөгч Жианни Инфантино "Дэлхийн хамгийн хөгжсөн энтертайнмент зах зээлд байгаа юм чинь зах зээлийн ханшаа л дагана шүү дээ" гэж увайгүйгээр өмгөөлсөн. Үүнийг нь Нью-Йорк, Нью-Жерсигийн Ерөнхий прокурорууд шалгаж эхлээд байгаа бөгөөд "Хөгжөөн дэмжигчдийг тэнгэрт хадсан үнэ төлөхийг тулгаж болохгүй" гэж мэдэгджээ. Нутгийн иргэдийг тайвшруулах арга хэмжээНью-Йорк хотын дарга Зоран Мамдани хотынхоо 1,000 иргэнд сугалаагаар 50 долларын үнэтэй тасалбар өгнө гэсэн нь 82,500 хүний багтаамжтай цэнгэлдэхийн хажууд далайд дусал мэт л зүйл. Тиймээс тэд 7-р сарын 19-нд Central Park-д 50,000 хүн цуглуулж финалын тоглолтыг дэлгэцээр үзүүлэх "watch party" зохион байгуулахаар болжээ. Түүнчлэн Хьюстон, Канзас зэрэг бусад хотууд Дэлхийн аваргын нэрийг барьж, нийтийн тээвэр болон дэд бүтцийн зарим төслүүдээ урагшлуулахыг хичээж байна. Гэвч Канзас хотод гэхэд л Дэлхийн аваргаас өмнө орон гэргүй хүмүүсийг "нүднээс далд" хийхийн тулд шинээр шорон барих төсөл эхлүүлсэн гэх маргаан дагуулаад байгаа аж.

АНУ-д зохион байгуулагдах FIFA-гийн Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн нь зохион байгуулагч хотууддаа эдийн засгийн үлэмж их ашиг авчирна гэж хүлээгдэж байсан ч бодит байдал дээр тийм биш байна. Гадаадын жуулчдыг үргээсэн улс төрийн хатуу бодлого, визний саатал, дотоодын эдийн засгийн инфляци болон тэнгэрт хадсан тасалбарын үнэ зэрэг нь зочид буудлын захиалга, аялал жуулчлалын эрэлтийг эрс бууруулжээ. Хэдийгээр зарим хотууд үүнийг далимдуулан дэд бүтцийн төслүүдээ урагшлуулж байгаа ч, ерөнхийдөө хөгжөөн дэмжигчид болон зохион байгуулагч хотуудын хувьд энэ удаагийн тэмцээн амалсан шигээ "алтан уурхай" байж чадахгүй нь бололтой.

Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн АНУ-ын хотуудыг мөнгөнд умбуулах уу, эсвэл…

Goldman Sachs: Технологийн салбарын хувьцаанууд өнгөрсөн долоо хоногт хэдж сангуудын гол сонголт байсан бөгөөд арилжаачид сүүлийн гурван сар орчмын хугацаанд хувьцаануудыг нь идэвхтэйгээр авч байна. AI-ын хөгжлөөс ашиг хүртэх боломжтой компаниуд, тэр дундаа хагас дамжуулагч болон чип үйлдвэрлэгчид компаниуд Ираны дайны дэлхийн эдийн засагт үзүүлж буй сөрөг нөлөөнд өртөлгүй гарч чадсан нь нөлөөлж байна. Хэдж сангууд өнгөрсөн долоо хоногт технологийн салбарт:<ul><li>Технологийн салбарын хувьцааг Европоос бусад бүхий л гол бүс нутгуудад худалдан авсан.</li><li>Худалдан авалтыг мөнгөн дүнгээрээ Хойд Америк болон Азийн зах зээлүүд тэргүүлсэн.</li><li>"Long" буюу урт хугацааны позицуудыг нээсэн.</li><li>Арилжаачид хагас дамжуулагчтай холбоотой үйлдвэрлэгчид болон програм хангамжийн компаниудын хувьцааг худалдаж авсан.</li><li>Харин харилцаа холбооны тоног төхөөрөмж болон IT үйлчилгээ үзүүлэгчдийн хувьцааг зарсан байна.</li><li>Хэдж сангуудын багц дахь MSCI дэлхийн индекстэй харьцуулсан технологийн позицын хэмжээ сүүлийн таван гаруй жилийн хугацаан дахь хамгийн өндөр түвшиндээ хүрэв.</li><li>Дэлхийн мэдээллийн технологийн хувьцааны хэмжээ (Goldman Sachs Prime Brokerage) 2016 оноос хойших түүхэн дээд хэмжээндээ хүрч байна.</li><li> </li></ul>Хэдж сангуудын багц дахь технологийн хувьцааны жин MSCI дэлхийн индекс (MSCI World Index)-тэй харьцуулахад сүүлийн 5 жилийн хамгийн өндөр түвшиндээ хүрсэн нь зах зээл технологийн салбарт төвлөрч байгааг харуулж байна. Хөрөнгө оруулагчдын хувьд ийм "хэт хөөрлийн" үед олон нийтийг дагаж биш, мэргэжлийн түвшний нарийн дата шинжилгээ, AI-д суурилсан бодит үзүүлэлтүүд дээр тулгуурлаж шийдвэр гаргах нь хамгийн чухал болоод байна.&nbsp;

Ойрхи Дорнод дахь геополитикийн хямрал, Ираны дайн дэлхийн эдийн засагт тодорхойгүй байдал үүсгэж, түүхий эдийн зах зээлийг савлуулж байгаа ч Уолл Стритийн "акулууд" буюу хэдж сангууд огт өөр зүгт хөрөнгөө байршуулж байна. Goldman Sachs Prime Brokerage-ийн хамгийн сүүлийн үеийн тайлангаар, дэлхийн томоохон хэдж сангууд технологийн салбарт, ялангуяа Хиймэл оюун ухаан (AI) болон хагас дамжуулагчийн хувьцаанд хөрөнгө цутгаж эхэлжээ.

Технологийн салбар дахь хөрөнгө оруулалт түүхэн дээд хэмжээндээ дөхөж байна.

Дэлхийн Банкнаас Ойрхи Дорнодын дайн дэлхийн эдийн засгийн өсөлтийг "Ковид-19" цар тахлаас хойш хамгийн доод түвшинд нь аваачиж унагах нь ээ хэмээн түгшүүрийн харанга дэлдлээ.Вашингтонд төвтэй тус байгууллага пүрэв гарагт гаргасан цоо шинэхэн тайландаа 2026 оны дэлхийн эдийн засгийн өсөлтийн таамаглалаа өнгөрсөн нэгдүгээр сард хэлж байсан 2.9 хувиас 2.5 хувь болгон доош нь буулгажээ. Шалтгаан нь мэдээж тэнгэрт хадсан эрчим хүчний үнэ, галзуурсан инфляци, бас дээрээс нь өндөр хүүтэй зээлүүд юм. Дэлхийн Банкны тооцоолсноор олон улсын нефтийн үнийн жишиг болох Brent маркийн газрын тосны үнэ энэ жил дунджаар нэг торх нь 94 ам.долларт хүрэх бөгөөд энэ нь өнгөрсөн жилийнхээс даруй 36 хувиар өссөн үзүүлэлт юм. Бордооны үнэ ч энэ онд мэдэгдэхүйц нэмэгдэх төлөвтэй байгаа бөгөөд энэ нь хүнсний үнэд нөлөөлж талхны үнэ хүртэл өсөх нь тодорхой болов. Энэхүү эдийн засгийн шуурганд тэргүүн эгнээнд мэдээж хөгжиж буй орнууд өртөх хамгийн өндөр эрсдэлтэй байна. Дэлхийн Банкны Группийн ерөнхийлөгч Ажай Банга "Хөгжиж буй орнууд сүүлийн арван жилд цуврал сорилтуудтай нүүр туллаа. Улс бүрт өөр өөр тусч байгаа ч, үндсэн зорилго нь адилхан: өнөөдөр ард иргэдээ хамгаалж, тогтвортой байдлаа хадгалахын зэрэгцээ ирээдүйн өсөлт болон ажлын байрыг гаргуунд нь гаргахгүй байх явдал юм" гэж мэдэгдэв. Аз болоход, Дэлхийн Банк Ойрхи Дорнодын мөргөлдөөний хөлд чирэгдэж, эдийн засгаараа хохирч буй хөгжиж буй орнуудад туслахаар амлаж байна. Тус байгууллага тусламж болгон 60 тэрбум хүртэлх ам.долларыг нөөцөлсөн бөгөөд хэрэв дайн удаан үргэлжилбэл дэмжлэгээ 100 тэрбум доллар хүртэл нэмэгдүүлж чадна хэмээн амлажээ.

АНУ болон Ираны хоорондын мөргөлдөөн, Ормузын хоолойн хаалтаас үүдэн дэлхийн эдийн засгийн өсөлт цар тахлаас хойших хамгийн доод түвшинд буюу 2026 онд 2.5 хувь хүртэл буурах эрсдэлтэйг Дэлхийн Банкнаас анхаарууллаа. Энэхүү геополитикийн хурцадмал байдал нь газрын тос, эрчим хүч, хүнсний үнийг огцом өсгөж, инфляцийг хөөрөгдөж буй бөгөөд үүний хөлд хамгийн ихээр үрэгдэх хөгжиж буй орнуудад Дэлхийн Банк 100 тэрбум хүртэлх ам.долларын тусламж үзүүлэхэд бэлэн гэдгээ мэдэгдээд байна.

Дайн ба Эдийн засаг: Ковидын дараах хамгийн хүнд сорилт 

Дэлхийн газрын тосны хамгийн чухал гарц болох Ормузын хоолойн усан замыг дахин нээх хэлэлцээр хэдхэн хоногийн дотор батлагдаж магадгүй гэж Ерөнхийлөгч Доналд Трамп мэдэгдэж, олныг хүлээлтэд оруулав. Тэрээр мягмар гарагт Ирантай хийж буй хэлэлцээрийн талаар сэтгүүлчдийн асуултад хариулахдаа "Маргааш, эсвэл нөгөөдөр гэхэд болчих байх аа. Бид 48 цагийн дотор шийднэ" гэж амлажээ. Axios-ийн мэдээлснээр, АНУ, Иран, Оман улсууд арилжааны усан онгоцуудыг энэхүү стратегийн усан замаар дахин нэвтрүүлэх 60 хоногийн түр гэрээг зарлахаар зэхэж байгаа гэнэ. Төлөвлөгөөгөөр бол орж ирж буй хөлөг онгоцууд Ираны ойролцоох хойд замаар, харин гарч буй нь Оманы усан хилээр дамжих аж. Мөн Иран, Оман хоёр нийлж усан зам дахь тэсрэх бөмбөг, минануудыг цэвэрлэж, хоёр урсгалтай замыг сэргээхээр ярилцаж байгаа юм байна. Гэхдээ Иран "тэгж амархан нээчихгүй шүү" гэсэн өнгө аяс цухалзуулав. Ираны төрийн телевизээр "усан замыг нээх эсэх нь АНУ хандлагаа хэрхэн засахаас л шалтгаална" гэж мэдээлжээ. Гэрээ байгуулагдаж магадгүй гэх сургаар газрын тосны үнэ энэ долоо хоногт бага зэрэг буурсан дүнтэй байна. Гэвч Йемений Хути босогчид Улаан тэнгист, тэр дундаа Саудын Арабын газрын тосны тээвэрлэгч онгоцууд руу халдана хэмээн сүрдүүлсэн нь бүс нутгийн аюулгүй байдлыг дахин түгшүүртэй болгов. Учир нь Ормузын хоолой хаагдсанаас хойш Улаан тэнгис нь Саудын Арабын экспортын гол зам болоод байсан юм.

Ерөнхийлөгч Доналд Трамп дэлхийн газрын тосны гол судас болох Ормузын хоолойг дахин нээх 60 хоногийн түр гэрээг АНУ, Иран, Оман улсууд 48 цагийн дотор байгуулж магадгүйг мэдэгдлээ. Хэдийгээр гэрээний сургаар дэлхийн газрын тосны үнэ буурч зах зээл бага зэрэг тайвширсан ч Ираны талаас "АНУ-ын хандлага хэрхэн өөрчлөгдөхөөс шалтгаална" хэмээн гэдийж байгаа бөгөөд бүс нутгийн аюулгүй байдал, цөмийн хөтөлбөрийн зөрчилдөөн зэрэг суурь асуудлууд хэвээр байна.

Ормузын хоолойг нээх асуудал 48 цагийн дотор шийдэгдэнэ хэмээн Трамп ам гарлаа

АНУ, Израйл болон Иран улсын хоорондын дайны улмаас Персийн булангаас гарах газрын тос, байгалийн хийн урсгал тасалдсан нь эрчим хүч импортлогч орнуудын төлбөрийг эрс нэмэгдүүлж, нийлүүлэлтийн тодорхойгүй байдал, бүрхэг ирээдүйтэй нүүр тулахад хүргэв. Гэсэн хэдий ч үүнд нэг гэрэлтэй тал байгаа нь: Ойрхи Дорнодоос газрын тос, хий гаргах өөр шинэ гарцуудыг яаравчлан барьж эхэлсэн явдал юм. Финландын Эрчим хүчний судалгаа, цэвэр агаарын төвөөс энэ сарын эхээр мэдээлснээр, 3-р сараас 8-р сар хүртэлх зургаан сарын хугацаанд дэлхийн эрчим хүчний импортын нийт зардал 330 тэрбум ам.доллароор өсжээ. Хэрэв Ормузын хоолой нээлттэй хэвээр байсан бол ийм байдалд хүрэхгүй байсан гэдгийг тус байгууллага тайландаа дурдаад, дэлхий нийт ганцхан коридороос хэрхэн хамааралтай байгааг онцлон тэмдэглэв. Ормузын хоолой хаагдсаны улмаас Персийн булангийн газрын тос олборлогчид Ормузын хоолойг бүхэлд нь тойрч гарах өөр замуудыг судалж, ажиллаж эхэлсэн байна. Саудын Араб нь дайны эхний долоо хоногуудад Персийн булангаас Улаан тэнгис рүү чиглэсэн экспортын урсгалаа өөрчлөхийн тулд "Зүүн-Баруун" дамжуулах хоолойг илүүтэй ашиглаж эхэлсэн байна. Өмнө нь хамаагүй бага хэмжээгээр ашиглагддаг байсан тус хоолойгоор одоо өдөрт 7 сая торх хүртэлх түүхий гакрын тос дамжуулж байна. Гэхдээ Саудын Араб Улаан тэнгис ч бас аюулгүй биш гэдгийг ойлгосон бөгөөд учир нь Баб эль-Мандебийн хоолойд Йемений Хусит бүлэглэл байрлаж байгаатай холбоотой юм. Тиймээс Саудын Арабчууд дахин чиглэлээ өөрчилж, энэ удаад Суэцийн суваг руу чиглэхээс өөр аргагүй болов. Өөрөөр хэлбэл, бусад чиглэлүүд төгс биш ч гэсэн өөр хувилбартай байна гэдэг нь сайн хэрэг юм. Энэ хооронд Саудын Арабын хөрш, ОПЕК-ийн гишүүн асан Арабын Нэгдсэн Эмират Улс (АНЭУ) нь Ормузын хоолойн яг гадна талд байрлах Фужайра боомт хот хүртэлх дамжуулах хоолойн хүчин чадлаа хоёр дахин нэмэгдүүлэхээр төлөвлөж байна. Төрийн өмчит газрын тос, байгалийн хийн олборлогч ADNOC компани нь ирэх онд ашиглалтад орох төлөвтэй байгаа "Баруун-Зүүн 1" дамжуулах хоолойн шинэ төслийг барихаар төлөвлөж байгаа бөгөөд ингэснээр дэлхийн эрчим хүчний эрэлтийг хангах үүднээс АНЭУ-ын эрчим хүчний аварга компанийн Фужайра Эмират дахь экспортын хүчин чадлыг өдөрт 1.8 сая торхоос 3.6 сая торх болгон нэмэгдүүлэх юм. Газрын тосны салбарын томоохон компаниуд (Big Oil) үүнд хэдийнэ нэгджээ. "TotalEnergies" компани ADNOC-ын дамжуулах хоолойг өргөтгөх төсөлд болон Ирак дахь өөр нэг дамжуулах хоолойн төсөлд оролцохоо мэдэгдэв. Гол санаа нь Сириэр дамжуулан Газар дундын тэнгисийн эрэг хүртэл хоолой татаж, тэндээс Иракийн түүхий тосыг тээвэрлэх явдал юм. АНУ уг төслийг дэмжиж байгаагаа илэрхийлсэн хэдий ч энэ сарын эхээр гарсан Reuters агентлагийн мэдээлснээр уг дамжуулах хоолойг барихад дор хаяж 15 тэрбум ам.долларын өртөг гарч, хамгийн багадаа дөрвөн жил шаардагдах аж. Энэ нь Иракийн хувьд хангалттай хурдан биш юм. Тиймээс тэд сүүлийн 20 жил ашиглаагүй, хоёр улсын хоорондох хуучин дамжуулах хоолойг засах талаар Сирийн шинэ засгийн газартай хэлэлцээ хийж байна. Сирийн төрийн өмчит газрын тосны компанийн удирдлагуудын үзэж байгаагаар үүнд дээд тал нь гурван жил шаардагдах гэнэ. Түүнчлэн Ирак улс Киркук-Жейхан дамжуулах хоолойгоор илүү их газрын тос гаргахын тулд Турк улстай яриа хэлэлцээ хийж байна. Кувейт улс Ормузын хоолойн оронд газрын тосоо Фужайра болон Саудын Арабын Улаан тэнгисийн боомтуудаас гаргахын тулд бүс нутгийн дамжуулах хоолойн сүлжээг өргөтгөх талаар АНЭУ болон Саудын Арабтай хэлэлцэж байна. Дайны улмаас энэ жил Кувейтийн ДНБ 8%-иар агших эрсдэлтэй тулгараад байна. Катар улсын шингэрүүлсэн байгалийн хийн (LNG) экспорт 100% Ормузын хоолойноос хамаардаг тул тэд ч мөн эдийн засгийн хумигдалтай нүүр тулах нь гарцаагүй. Саудын Араб болон АНЭУ дамжуулах хоолойн сүлжээг өргөтгөхөд санхүүгийн дэмжлэг хүсч Японд хандсан бөгөөд Япон үүнд оролцохыг зөвшөөрчээ. Япон нь газрын тосны импортоо бараг бүхэлд нь Ойрхи Дорнодоос хангадаг байсан бөгөөд Иран улс Ормузын хоолойг хаахад маш хүнд цохилтод орсон тул энэ нь гайхах зүйл биш юм. Энэ хооронд боомтын дэд бүтцэд хөрөнгө оруулах тухай яриа мөн гарч байгааг өнгөрсөн долоо хоногт нэрээ нууцлахыг хүссэн эх сурвалжаас иш татан Reuters агентлаг мэдээлжээ. Уг эх сурвалж "Хэрэв хоёр жилийн өмнө спорт хамгийн их шуугиан тарьж байсан бол, ойрын нэг хоёр жилдээ хүмүүс боомт, боомт, боомт л гэж ярих байх" гэж тус хэвлэлд өгүүлсэн байна. Эх сурвалжийн мэдээлснээр, Ормузын хоолой дахь танкерын хөдөлгөөнийг саатуулж буй дайны эдийн засгийн сөрөг үр дагавартай тэмцэж буй Булангийн орнуудын засгийн газруудын хувьд боомтууд нь "хамгийн чухал тэргүүлэх чиглэл" болоод байна. Персийн булангаас ирж буй хамгийн сүүлийн үеийн мэдээллүүд нь орон нутгийн засгийн газруудыг газрын тос, байгалийн хийн өөр замуудад тавих анхаарлаа хоёр дахин нэмэгдүүлэхэд хүргэх нь дамжиггүй. АНУ ням гарагт Иранд дахин цохилт өгч, Ормузын хоолой доторх пуужин харвагч төхөөрөмжүүдийг устгасан бол Ираны талаас Йордан дахь АНУ-ын баазууд руу хариу цохилт өгсөн байна. Хямрал удахгүй дуусахгүй нь тодорхой байна. Өөр хувилбар болох чиглэлүүдийг бий болгоход цаг хугацаа шаардагдах ч тэдгээр нь Ойрхи Дорнодын эрсдэлийн дүр төрхийг бүхэлд нь өөрчлөх болно.

АНУ болон Ираны хоорондох дайны улмаас Ормузын хоолой хаагдсан нь дэлхийн эрчим хүчний зах зээлд асар их хохирол учруулж байна. Үүнтэй холбогдуулан Ойрхи Дорнодын орнууд болон олон улсын томоохон тоглогчид тус хоолойг тойрч гарах газрын тосны шинэ дамжуулах хоолой, боомтуудыг барихад хэдэн тэрбум долларын хөрөнгө оруулалт хийж, бүс нутгийн эрчим хүчний аюулгүй байдлын зургийг шинээр зурж эхэллээ.

Дайнаас үүдэлтэй газрын тосны логистикийн түүхэн өөрчлөлт

Нью-Йоркийн Холбооны Нөөцийн Банкны (New York Fed) шинэ шинжилгээгээр их, дээд сургуулийн шинэ төгсөгчдийн дунд ажилгүйдэл нэмэгдэж буй гол шалтгаан нь зайнаас ажиллах (remote work) хэв маяг түгээмэл болсонтой холбоотой гэж үзжээ. Цар тахлаас хойш гэрээсээ ажиллах журам дөрөв дахин өссөн бөгөөд энэ нь залуу төгсөгчдийн ажилгүйдлийн өсөлтийн бараг 64 хувийг тайлбарлаж болохуйц байна хэмээн судлаачид үзжээ. Учир нь ажил олгогчид шинэ ажилтнуудыг зайнаас сургаж, дадлагажуулахад илүү их хүндрэлтэй тулгарч байгаа аж. Иймээс "Компаниуд зайнаас ажиллах туршлага багатай ажилчдыг авахаас татгалзах хандлагатай байна" гэж судлаачид бичжээ. Нью-Йоркийн ХНБ-ны судалгаагаар, сүүлийн жилүүдэд програм хангамжийн инженерчлэл гэх мэт зайнаас гүйцэтгэх бүрэн боломжтой мэргэжлүүдийн ажилгүйдлийн түвшин маш хурдан өссөн байна. Харин ижил үүрэг гүйцэтгэдэг туршлагатай ахмад ажилчдын ажилгүйдэл эсрэгээрээ бага зэрэг буурчээ. "Үүний үр дүнд зайнаас ажиллах боломжтой мэргэжлүүдэд залуу болон ахмад ажилчдын ажилгүйдлийн насны зөрүү мэдэгдэхүйц нэмэгдсэн" гэж судлаачид дүгнэв. Нөгөөтэйгүүр, зайнаас ажиллах боломжгүй мэргэжлүүдийн хувьд ажилгүйдэл 2020 онд цар тахлын үеэр богино хугацаанд өссөн ч ажилчид оффистоо эргэн ирснээр удалгүй хэвийн хэмжээндээ орсон байна. Судлаачид "Fortune 500" жагсаалтад багтдаг нэгэн нэрээ нууцалсан компанийн дотоод мэдээлэлд дүн шинжилгээ хийхэд, хамт олонтойгоо зэрэгцэн сууж ажилладаг хүмүүс илүү их санал хүсэлт (feedback), зөвлөгөө (mentorship) авдаг болох нь тогтоогджээ. Мөн оффист ажилладаг хүмүүс зайнаас ажилладаг хүмүүсээс илүү өндөр гүйцэтгэл үзүүлсэн байна. Магадгүй зайнаас ажиллах нь ажилтны хөгжилд сөрөг талтайг ойлгосон тул тус компани цар тахлын үеэр оффис хаалттай байхдаа туршлага багатай ажилтан авахаа цөөрүүлсэн бөгөөд оффис эргэн нээгдсэний дараа ч зайнаас ажиллах багтаа дандаа туршлагатай ажилчдыг сонгон ажиллуулж байжээ."Зайнаас ажиллах хэв маяг ажлын байран дээрх сургалт, дадлагажуулалтыг боомилж, улмаар залуу ажилчдыг ажилд авах хөшүүргийг сулруулж байгааг харуулж байна. Хамгийн хачирхалтай нь, ажлын байр хомсдох тусам залуу ажилчдад шаардлагатай сургалт, дадлагаа олж авах нь улам бүр хэцүү болж байна" гэж судлаачид тэмдэглэжээ.

Нью-Йоркийн Холбооны Нөөцийн Банкны судалгаагаар их, дээд сургуулийн шинэ төгсөгчдийн ажилгүйдэл нэмэгдэж буй гол шалтгаан нь хиймэл оюун ухаан биш, харин зайнаас ажиллах (remote work) хэв маяг болж байна. Цар тахлаас хойш гэрээсээ ажиллах нь дөрөв дахин өссөн бөгөөд ажил олгогчид туршлагагүй залуусыг зайнаас сургаж, чиглүүлэхээс цааргалах болсон нь залуусын ажилгүйдлийн өсөлтийн 64 хувийг тайлбарлаж болохуйц байгаа аж. Үүний улмаас програм хангамжийн инженерчлэл зэрэг зайнаас ажиллах боломжтой мэргэжлүүдэд залуу ажилчдын ажилгүйдэл ахмад үеийнхээсээ илүү хурдацтай өсөх хандлага ажиглагджээ.

Шинэ төгсөгчдийн ажилгүйдэлд AI биш, харин зайнаас ажиллах хэв маяг буруутай байж магадгүй байна.

Рейтерс агентлагийн мэдээлснээр, Украйны холын тусгалтай дронуудын олон удаагийн ширүүн цохилтуудын улмаас бүтцийн ноцтой эвдрэлд орсон Москвагийн Газрын тос боловсруулах үйлдвэр 2027 оноос өмнө дахин ажиллаж эхлэх магадлал тун бага байна. Энэ нь шатахууны хомсдолтойгоо арай ядан тэмцэж буй тус улсын хувьд ёстой л "унасан дээр нь дэвсэх" гэгч болж байна. "Газпром Нефть"-ийн эзэмшилд байдаг, Москвагийн зүүн өмнөд хэсэгт байрлах энэхүү байгууламж 6-р сарын дундуур ганцхан долоо хоногийн дотор хоёр ч удаа хүчтэй цохилтод өртсөнийхөө дараа дор хаяж 6 сарын турш "унтаа" байдалд орох нь тодорхой болов. Үйлдвэрлэлийн нийт боловсруулах хүчин чадлын 53 орчим хувийг дангаараа үүрдэг хамгийн чухал нэгж нь энэхүү халдлагын үеэр бүрэн жагсаалаас гарсан гэж салбарын эх сурвалжууд мэдээлж байна. Уг нь тус үйлдвэр 2024 онд 11.6 сая тонн түүхий нефть боловсруулж, нийслэлийнхээ түлшний хэрэгцээний тал орчим хувийг дангаараа хангадаг "баатар" байсан юм. Гэвч энэхүү урт хугацааны зогсолт нь Оросуудыг төлөвлөж байснаас ч илүү удаан хугацаанд дотоодын түлшний хомсдолтойгоо зууралдахад хүргэж байна. ОХУ-ын Шадар сайд Александр Новак саяхан нууцаа дэлгэж, засгийн газар хомсдолыг давахын тулд дизель түлшний экспортыг бүрмөсөн хориглох, бүр цаашлаад далайгаар түлш импортлох талаар судалж байгааг хэлэв. Украйны дронуудын цохилтоос эрчим хүчний дэд бүтцүүд нь сүйдэж, Орос даяар бензиний долоо хоногийн гарц нь даруй 25%-иар навс уначихаад байгаа юм. Крымын хойг шиг газруудад байдал бүр хурцадмал болж, орон нутгийн удирдлагууд нь түлш худалдан авах хатуу хязгаарлалт тогтоож, нийтийн үйлчилгээний цагийг хүртэл танажээ. Одоогоор 10 орчим бүс нутагт нэг машинд дээд тал нь 30-40 литр л түлш өгөх "хатуу дэглэм" тогтоогоод байна. Новакийн хувьд улс орных нь түлшний байдал "хэцүүхэн байгаа ч бидний хяналтад байгаа" хэмээн өөдрөгөөр тайлбарлажээ. Алдагдсан хүчин чадлаа нөхөхийн тулд Оросын засгийн газар татварын хуулиа яаравчлан өөрчилж, үйлдвэрүүдийн урсгал засварыг хойшлуулан, онцгой байдлын үед хадгалсан нөөцөө задалж эхэлсэн байна. Лхагва гарагт Оросын парламент дотоодын түлшний нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлэх " ажиллагааны" багц арга хэмжээг баталсан бөгөөд үүнд импортын түлшний татаас, дайны үеийн хүндрэлтэй тэмцэж буй үйлдвэрлэгчдэд зориулсан түр хугацааны хөнгөлөлтүүд багтжээ. Үүгээр зогсохгүй Москва дотоодын үнээ тогтворжуулахын тулд Турк болон Азийн бусад орнуудаас түлш импортлох талаар хүртэл судалж байна. Оросын стратегийн нөөцийг Холбооны улсын нөөцийн агентлаг (Росрезерв) хариуцан хадгалдаг. Гэвч хөөрхий тэдгээр агуулахууд нь хүртэл Украйны пуужингийн бай болж дуусжээ: саяхан Рыбинск дэх "Комбинат Темп" стратегийн агуулах томоохон цохилтод өртөж, 15 ширхэг тактикийн шатахууны сав нь үнс нурам болсон байна.

Украйны дроны халдлагын улмаас Москвагийн газрын тос боловсруулах үйлдвэр ноцтой гэмтэж, 2027 он хүртэл үйл ажиллагаагаа зогсоох өндөр эрсдэлтэй нүүр тулаад байна. Энэ нь ОХУ-д шатахууны ноцтой хомсдол үүсгэж, засгийн газар нь дизель түлшний экспортыг хориглох, иргэдийн шатахуун худалдан авах хэмжээг хязгаарлах зэрэг онцгой арга хэмжээнүүдийг авахад хүргэлээ. Мөн дотоодын хэрэгцээгээ хангахын тулд гадаад орнуудаас түлш импортлохоор судалж байгаа ч стратегийн нөөцийн агуулахууд нь хүртэл цохилтод өртсөөр байна.

ОХУ-д шатахууны ноцтой хомсдол нүүрлэлээ

Зуу гаруй хоног бие бие рүүгээ чулуу шидэлцсэний эцэст АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп энэ Баасан гарагт Ирантай гэрээ байгуулна гэж зарлалаа. Энэ долоо хоногт гарсан цуврал мэдэгдлүүдээс үзвэл талууд гал зогсоохоор тохиролцсон бололтой. Теграны талаас ч үүнийг баталж, 2-р сарын 28-наас хойш үргэлжилсэн дайн Даваа гарагийн өглөө албан ёсоор дуусна гэв. Гэрээг хэн түрүүлж зарлав?Энэхүү нууц хэлэлцээрийг зуучилсан Пакистаны Ерөнхий сайд Шехбаз Шариф Ням гарагт Х хуудсаараа дамжуулан анхлан мэдээллээ. Шариф "бүх фронтод, тэр дундаа Ливанд цэргийн ажиллагааг бүрмөсөн зогсоохоор" тохиролцсон гэв. Удалгүй Трамп өөрийн Truth Social сүлжээндээ: "Исламын Бүгд Найрамдах Иран Улстай хийх гэрээ бэлэн боллоо" гэж баталгаажуулав. Гэрээ ёсоор "Ормузын хоолойг ямар ч татваргүйгээр нээж", нэгэн зэрэг "АНУ-ын тэнгисийн цэргийн бүслэлтийг яаралтай цуцлах" аж. Трамп "Вашингтон Пост" сонинд ярихдаа гэрээнд тэр өөрөө эсвэл Дэд ерөнхийлөгч Жэй Ди Вэнс цахим хэлбэрээр гарын үсэг зурна гэсэн байна. Сонирхолтой нь, Трамп дараа нь "Нью-Йорк Таймс" сонинд өгсөн ярилцлагадаа "Хэрэв тус бүс нутгийн орлогын 20 хувийг АНУ-д өгвөл Ойрхи Дорнодын хамгаалагч болж болно" гэж ярьжээ. (Энэ ярилцлагыг гэрээ зарлагдахаас өмнө эсвэл дараа өгсөн нь тодорхойгүй, ямартай ч Трамп стилийн л яриа байна). Америкийн Төрийн нарийн бичгийн дарга Марко Рубио Трампад баяр хүргэхдээ энэ үйл явдал Трампын төрсөн өдөртэй давхцаж байгааг онцолжээ. "Америк ийм гайхалтай зоригтой, хошин мэдрэмжтэй удирдагчтайдаа азтай юм" гэж Рубио Х дээрээ бичжээ. Дэд ерөнхийлөгч Вэнс энэхүү гэрээг Ойрхи Дорнодод шинэ үеийг авчирна гэж найдаж буйгаа илэрхийлээд, "Иран хэзээ ч цөмийн зэвсэгтэй болохгүй гэдэгт итгэлтэй байж болно" гэж нэмж хэлэв. Иран юу гэв?Ираны Гадаад хэргийн дэд сайд Казем Гарибабади цэргийн ажиллагаа удахгүй дуусахыг баталлаа. Тэрээр эцсийн хэлэлцээр 60 хоногийн дотор хийгдэнэ, гэхдээ энэ нь АНУ амлалтаа (бүслэлт цуцлах, битүүмжилсэн хөрөнгийг чөлөөлөх) биелүүлсэн эсэхийг Иран шалгасны дараа л ажил хэрэг болно гэдгийг онцлов. "Мөнгөө авч байж л сална" гэсэн тактик бололтой. Гэрээнд юу тусгав?Ираны "Мехр" агентлагийн мэдээлснээр гэрээ14 заалттай. Үүнд:<ul><li>Бүх фронтод (Ливаныг оролцуулаад) гал яаралтай зогсоох.</li><li>30 хоногийн дотор тэнгисийн бүслэлтийг бүрэн цуцлах.</li><li>АНУ цэргээ Ираны эргэн тойрноос татах.</li><li>Ормузын хоолойг нээх.</li><li>Газрын тосны худалдааны хоригийг цуцлах.</li><li>Ираны битүүмжлэгдсэн 24 тэрбум долларыг чөлөөлөх.</li><li> </li></ul>Харин Ираны пуужингийн хөтөлбөр болон зэвсэгт бүлэглэлүүдийг дэмждэг асуудлыг хэлэлцэх асуудлын жагсаалтаас хасжээ. Энэ нь АНУ-ын хувьд жаахан "түүхий" тохиролцоо мэт харагдаж байна.

АНУ болон Ираны хооронд 100 гаруй хоног үргэлжилсэн дайныг зогсоох "энхийн гэрээ"-нд энэ Баасан гарагт Швейцарьт гарын үсэг зурахаар болсныг талууд зарлалаа. Пакистан болон Катарын зуучлалаар хүрсэн энэхүү тохиролцооны дагуу Ормузын хоолойг нээж, Ираны эсрэг тэнгисийн бүслэлт болон эдийн засгийн хоригуудыг цуцлахаар тусгасан байна. Хэдийгээр гал зогсоох асуудал Даваа гарагаас хэрэгжиж эхлэх ч, Ираны пуужингийн хөтөлбөрийн асуудал хэлэлцээрээс хасагдсан бөгөөд эцсийн тохиролцоо 60 хоногийн хугацаанд үргэлжлэх аж.

АНУ, Иран хоёр Баасан гарагт энхийн гэрээ байгуулна

Тагтан дээрээсээ дроноор хүнсээ, бүр халуун кофегоо авдаг цаг хэдийн ирсэн бололтой. "Alphabet"-ийн эзэмшдэг, дроноор хүргэлт хийдэг "Wing" компани "Walmart"-тай хамтран АНУ-ын дахин долоон хот руу үйл ажиллагаагаа тэлэхээр зэхэж байна. Энэхүү тэлэлт нь ирэх жил гэхэд Walmart-ын 270 гаруй салбарыг хамарсан дроны хүргэлтийн сүлжээ байгуулах том төлөвлөгөөнийх нь ердөө л нэг хэсэг гэнэ. Шинээр нэмэгдэж буй хотуудын жагсаалтад Мемфис, Нью Орлеанс, Сан Диегогоос эхлээд Сан Франциско хүртэл багтаж байгаа. Тэд хэдийн Атланта, Даллас, Хьюстоны хэрэглэгчдийг дрон хүргэлтэд "донтуулаад" амжсан бөгөөд цаашдаа Лос Анжелес, Майами зэрэг дахиад олон хот руу дайрахаа зарлажээ. Walmart ч уг нь дроноор бараа зөөх гэж олон жил ноцолдсон. Гэхдээ Wing-тэй нийлж Даллас, Атлантад амжилт олсныхоо дараа урам орж, өнгөрсөн 1-р сард дахин 150 дэлгүүртээ энэ үйлчилгээг нэвтрүүлэхээр зориглосон байна. Хамгийн сонирхолтой нь: Хүмүүс бидний бодсоноос ч илүү залхуу... эсвэл завгүй болсон бололтой. Wing компани Walmart-тай хамтран хэдийн 1 сая гаруй хүргэлт хийгээд амжиж. Wing-ийн бизнес хариуцсан захирал Хизер Риверагийн хэлснээр, тэдний нийт үйлчлүүлэгчдийн "хамгийн идэвхтэй 25 хувь" нь долоо хоногт дор хаяж 3 удаа дрон дууддаг гэнэ шүү. Тэрээр "Walmart-тай хамтарсан дроноор хүргэлт хийх нь зүгээр нэг сонин хачин зүйл биш, харин хүмүүсийн өдөр тутмын хэрэглээ болсныг баталж байна" хэмээн онцгойлон мэдэгджээ.

Walmart болон Wing компаниуд хамтран АНУ-ын дахин 7 хотод дроноор хүргэлт хийх үйлчилгээгээ нэвтрүүлж, ирэх жил гэхэд 270 салбарыг хамрахаар төлөвлөж байна. Тэд хэдийн 1 сая гаруй хүргэлт амжилттай хийсэн бөгөөд идэвхтэй хэрэглэгчдийнх нь дөрөвний нэг нь долоо хоногт 3 удаа дроноор үйлчлүүлдэг нь энэ төрлийн үйлчилгээ хэдийн өдөр тутмын хэрэглээ болсныг харуулж байна.

Дроноор хүргэлт хийх нь одоо гайхаад байх зүйл биш болжээ

Жил бүр л ОПЕК (Газрын тос экспортлогч орнуудын байгууллага) "газрын тосны эрэлт өснө өө" гэж урт хугацааны таамаглалаа гаргадаг. Үүнийг нь сонссон шүүмжлэгчид "за за тэгж л байг" гэсэн шиг нүдээ эргэлдүүлээд л өнгөрдөг. Гэтэл энэ жил ОПЕК бүр "зөрүүдлээд" тооцоогоо нэмчихэв! "Дэлхийн газрын тосны төлөв байдал 2026" тайландаа тэд дэлхийн газрын тосны эрэлт 2025 онд өдөрт 105.1 сая баррель байснаа 2030 он гэхэд 113.3 сая, харин 2050 онд бүр 124 сая баррельд хүрч цойлцгооно гэж мэдэгдлээ. Хамгийн гол нь ОПЕК-ийн хувьд "газрын тосны эрэлт оргилдоо хүрч, буурах" цаг үе хаа ч харагдахгүй л байгаа гэнэ. Цахилгаан машин (EV)-ы борлуулалт хаа сайгүй шуугиан тарьж, эрчим хүчний шилжилтийг дэмжигчид олон жилийн турш газрын тосны мөхлийг зөгнөж байхад энэ нь нэлээд зоригтой (бараг л увайгүй) мэдэгдэл юм. Гэхдээ ОПЕК-ийн энэ тайланд үгүйсгэхийн аргагүй нэгэн "хатуу үнэн" нуугдаж байна.Тэднийхээр бол, "газрын тос хэрэггүй болно" гэж орилоод байгаа хүмүүс зөвхөн баян орнуудад юу болж байгаад л хэт анхаарч, бусад газарт юу болж байгааг тас мартчихаж. Газрын тосны эрэлтийн талаарх яриа голдуу Европ, Калифорни, эсвэл Хятад дахь цахилгаан машины хэрэглээн дээр л эргэлддэг шүү дээ. Тэгвэл ОПЕК маш энгийн зүйлийг ажиглажээ: Барууны баян орнуудаас гадна амьдарч буй олон тэрбум хүнд одоо ч гэсэн унаа машин, эйркондишн, онгоцоор нисэх, өргөн хэрэглээний бараа, бас найдвартай цахилгаан эрчим хүч ямар их хэрэгтэй байгаа гээч! Зөвхөн Энэтхэг гэхэд л 2050 он гэхэд өдөрт 8 сая баррель газрын тосны нэмэлт эрэлт үүсгэх төлөвтэй байна. Африкийн орнууд, Ойрхи Дорнод, Латин Америк болон Азийн бусад хөгжиж буй орнууд үлдсэн өсөлтийн ихэнх хувийг бүрдүүлэх аж. Өөрөөр хэлбэл, ОПЕК Берлинд биш, харин Бангалорт бооцоогоо тавьж байна. Түүнчлэн, энэхүү тайлан нь "цахилгаан машинууд маш хурдан газрын тосыг зах зээлээс хөөнө" гэсэн мөрөөдөл рүү нэг хувин хүйтэн ус цацаж орхив. ОПЕК цахилгаан машины хэрэглээ эрчимтэй өснө гэдгийг хүлээн зөвшөөрч байгаа ч, 2050 он гэхэд дэлхийн нийт автомашины дөрөвний гурав орчим нь дотоод шаталтат хөдөлгүүртэй (бензин/дизель) машин хэвээр байна гэж тооцоолжээ. Тэгээд ч машин бол хамгийн том асуудал биш. Нефть-хими, нисэх хүчин, ачаа тээвэр, усан онгоц, дата төвүүд, үйлдвэрлэл, мөн улам бүр өсөн нэмэгдэж буй дундаж давхаргынханд маш их эрчим хүч хэрэгтэй.Нөгөө талд, өнгөрсөн арван жилд дэлхийг хангаж байсан АНУ-ын занар (shale)-ийн олборлолт удааширч, 2030 он орчимд дээд цэгтээ хүрч гацна гэж үзжээ. Мэдээж ОПЕК-ийн зөв байх баталгаа байхгүй л дээ. Тэдэнд өөрсдийнхөө барааг өөдрөгөөр харах бүх шалтгаан бий. Гэхдээ л "одоо ингээд газрын тосны эрин дууслаа" гэх олон жилийн таамаглалуудын дараа дэлхий нийт улам бүр л их тос хэрэглэсээр байна. Ингээд бодохоор, "газрын тосны хэрэглээ дуусах мөч" гэгч нь хэзээ ч бидний бодож байсан шиг ойрхон байгаагүй учраас л дандаа хойшилсоор ирсэн юм биш биз?

ОПЕК-ийн шинэ тайланд газрын тосны эрэлт ойрын хугацаанд буурахгүй, харин ч 2050 он хүртэл тасралтгүй өссөөр байна гэж таамаглажээ. Үүний гол шалтгаан нь барууны орнууд цахилгаан машинд шилжиж байгаа хэдий ч Энэтхэг тэргүүтэй Ази, Африк, Латин Америкийн хөгжиж буй орнуудын эрчим хүч, тээврийн хэрэгцээ асар хурдтай нэмэгдэж байгаатай холбоотой аж. Иймд дэлхий нийтээрээ газрын тосноос бүрэн татгалзах цаг хүмүүсийн төсөөлж байснаас хамаагүй хол байж мэдэх юм.

ОПЕК-ийн шинэ тооцоо: Газрын тосыг Европ биш, Энэтхэг "аварна"

АНУ-ын Сангийн сайд Скотт Бессент бондын зах зээлийг тогтворжуулах арга хэмжээ авсны үр дүнд ам.долларын ханш суларсан нь крипто салбарт хүчтэй түлхэц өгч, Биткойны ханш 80,000 ам.доллароос давснаар сүүлийн гурван сар гаруйн хугацаан дахь хамгийн дээд цэгтээ хүрлээ. Өнгөрсөн долоо хоногт АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп өсөн нэмэгдэж буй криптовалютын салбарт илүү тодорхой эрх зүйн зохицуулалт бий болгох хуулийн төслийг батлахыг Конгресст уриалсан билээ. Уриалгаас хойш дэлхийн хамгийн том криптовалют болох Биткойны ханш 16%-иар өсөөд байна. АНУ-ын Сангийн яам урт хугацаатай бондын өгөөжийн өсөлтийг хязгаарлахын тулд урт хугацаат бондуудыг эргүүлэн худалдан авах төлөвлөгөөгөө өнгөрсөн долоо хоногт танилцуулсан нь мөн крипто зах зээлд томоохон түлхэц болжээ. Энэхүү алхам нь хөрөнгө оруулагчдын болгоомжлолыг төрүүлж, долларын ханш унахад голлон нөлөөлсөн юм. Ам.долларын ханшийн сулралаас хамгийн их ашиг хүртсэн өөр нэгэн хөрөнгө нь алт бөгөөд ханш нь мөн л сүүлийн гурван сарын дээд цэгтээ хүрээд байна.Энэхүү өсөлт тогтвортой хадгалагдвал Биткойны ханш цаашид 100,000 ам.долларт хүрэх боломжтойг шинжээчид онцолж байна.

АНУ-ын Сангийн яамнаас бондын зах зээлийг тогтворжуулах арга хэмжээ авснаар ам.долларын ханш суларч, Биткойны ханш 80,000 ам.долларын босгыг давлаа. Мөнгөн тэмдэгт үнэгүйдэх эрсдэлээс болгоомжилсон хөрөнгө оруулагчид алт болон дижитал хөрөнгө рүү хошуурч байгаа бөгөөд энэхүү өсөлт тогтвортой хадгалагдвал Биткойны ханш цаашид 100,000 ам.долларт хүрэх боломжтойг шинжээчид онцолж байна.



Биткойн 80,000 ам.доллар давлаа

Францын Эвиан-ле-Бэн хотод болж буй G7-ийн дээд хэмжээний уулзалтын үеэр АНУ-ын Ерөнхийлөгч Доналд Трамп Тегерантай гэрээ байгуулсан ч гэлээ Иранд нэг ч центийн хөрөнгө оруулахгүй гэдгээ мэдэгдлээ. Тэрээр сэтгүүлчдэд хандан "Дашрамд хэлэхэд, бид Иранд ямар ч мөнгө хөрөнгө оруулахгүй. Өчигдөр гарсан тэр цуурхал бол зүгээр л инээдтэй хэрэг. Хэрэв бид эсвэл өөр хэн нэгэн хүсвэл хэзээ нэгэн цагт тэнд очиж ямар нэг юм хийх эрхтэй нь үнэн ч, лав л одоогоор хөрөнгө оруулах гээд мөнгө цацаад сууж байгаа юм алга" хэмээн ярьжээ. Мөн өөрийн Truth Social сүлжээндээ АНУ Иранд асар их мөнгө төлөх гэж байна гэсэн мэдээллийг "Fake News" буюу ор үндэсгүй худал гээд үгүйсгээд амжиж. Уг нь АНУ-ын Дэд ерөнхийлөгч Жэй Ди Вэнс "Иранчууд үүргээ биелүүлбэл Персийн булангийн эвслээс санхүүжүүлэх 300 тэрбум долларын санг ашиглах боломжтой" гэж ам алдсан нь энэ шуугианы эх үүсвэр болсон бололтой.Түүнчлэн Трамп Израйлийн Ерөнхий сайд Беньямин Нетаньяхутай "сайн харилцаатай" хэвээрээ гэсэн ч, түүнийг Ливан дахь Хезболлатай хийж буй тэмцэлдээ арай л ширүүн хандаж байна хэмээн дургүйцлээ илэрхийлээд авав. "Бид хоёр уг нь их сүжигтэй л дээ. Гэхдээ Нетаньяху одоо Ливанд арай хариуцлагатай баймаар байна. Ливан чинь уг нь сайхан улс байсан юм, одоо өөрсдийгөө ч хамгаалж чадахгүй, дээрээс нь Хезболла гэж том гай байна. Тийм болохоор Израйл Ливанд ингэж хандаж байгаад би лав дуртай биш байна шүү" хэмээжээ. Энэ удаагийн G7-ийн уулзалтаар Иран, Ойрхи Дорнодын асуудлаас гадна Украйны аюулгүй байдал, эдийн засгийн өсөлтийн тэгш бус байдал, AI-ын ирээдүй зэрэг халуухан сэдвүүдийг хэлэлцэж байна. Европын удирдагчид Вашингтон, Тегераны гэрээг алга ташин хүлээж авсан бөгөөд одоо Ормузын хоолойг яаралтай, бас "үнэ төлбөргүй" нээхийг шаардаж байгаа аж. Европын Комиссын Ерөнхийлөгч Урсула фон дер Лейен "Газрын тос, эрчим хүчийг зэвсэг болгохыг бид харлаа. Одоо энэ хоолойноос хамааралтай байдлаа яаж багасгах вэ гэдгээ ярилцах цаг болсон" хэмээн мэдэгджээ. Сонирхуулахад, өнгөрсөн жилийн Канадад болсон 2025 оны G7-ийн уулзалтын үеэр Трамп Иран, Израйлийн хооронд өрнөсөн 12 өдрийн дайнаас болоод эрт буцаж байсан түүхтэй юм.

Доналд Трамп Францад болж буй G7-ийн уулзалтын үеэр АНУ Иранд 300 тэрбум долларын хөрөнгө оруулахгүй гэдгээ хатуу мэдэгдэж, мөн Израйлийн Ерөнхий сайд Нетаньяхуг Ливантай хэт ширүүн харьцаж байна хэмээн шүүмжиллээ. Энэ үеэр Европын удирдагчид АНУ-Ираны энхийн гэрээг дэмжихтэй зэрэгцэн дэлхийн эрчим хүчний тээвэрлэлтийн гол цэг болох Ормузын хоолойг яаралтай нээх асуудлыг чухалчилж байна.

Трамп Нетаньяхуг шүүмжилж, Иранд мөнгө өгөхгүйгээ мэдэгдлээ

Америкчуудыг бензин иддэг аварга том жийпнүүддээ буцаад орчихож, цахилгаан машин (EV) гэдэг зүйл моодноос гарчээ гэж бодож байвал түр хүлээгээрэй. Юу болоод өнгөрөв?Америкт цахилгаан машины борлуулалт өнгөрсөн оны мөн үеэс 20%-иар навс унасан нь үнэн. Шатахууны үнэ өссөн ч нэмэр болсонгүй. Хамгийн гол буруутан нь татварын хөнгөлөлт дууссан явдал юм. Тэгвэл яагаад үйлдвэрлэгчид бууж өгөхгүй байна вэ?Учир нь хөшигний ард байдал тийм ч бүрхэг биш байна:<ul><li>Бодит эрэлт: Татварын хөнгөлөлт хэмээх "хиймэл амьсгал" зогссоноор зах зээл дээрх жинхэнэ бодит эрэлт тодорхой болж байна. Борлуулалт 1-р улирлаас 2-р улиралд 15%-иар өсөж, хуучин EV-ийн худалдаа түүхэн дээд хэмжээндээ хүрчээ.</li><li>Хэрэглэгчдийн сэтгэл ханамж: Цахилгаан машин унаж үзсэн хүмүүс "Чимээгүй, зөөлөн, хурд авалт нь унаж үзсэн бүх машинаас тасархай" хэмээн магтсаар байна.</li><li>Дэлхий ертөнц галзуурч байна: Америкчууд эргэлзэж байх хойгуур дэлхий нийт цахилгаан машин руу хошуурч байна. Ялангуяа Хятад улс EV-ийн зах зээлийг тэргүүлж, BYD компани Теслаг ардаа орхижээ. Хятадад зарагдсан нийт машины 55% нь ямар нэг байдлаар цахилгаан хөдөлгүүртэй байна.</li></ul> Үнийн дайн ба амьд үлдэх тулаанХятадын цахилгаан машинуудын хамгийн том давуу тал нь "хямд үнэ". АНУ-д шинэ EV дунджаар 56,000 гаруй доллар байхад, Хятадад 10,000-аас 25,000 долларын үнэтэй 200 гаруй загвар зарагдаж байна. АНУ одоогоор Хятад машин оруулахыг хориглож байгаа ч, Америкийн компаниуд Европ болон бусад зах зээл дээр тэдэнтэй цус асгаруулан өрсөлдөхөөс өөр аргагүй болжээ. Форд компанийн гүйцэтгэх захирлын хэлснээр тэд салбартаа "амьд үлдэхийн төлөөх тулаан"-д орсноо хүлээн зөвшөөрч байна.

АНУ-д цахилгаан автомашины татварын хөнгөлөлт цуцлагдсанаар борлуулалт түр хугацаанд буурсан хэдий ч авто машин үйлдвэрлэгчид энэ зах зээлээс ухрах бодолгүй байна. Дэлхийн зах зээл, ялангуяа Хятад улсад хямд үнэтэй цахилгаан автомашины эрэлт огцом өсөж байгаа нь Америкийн компаниудыг дэлхийн өрсөлдөөнд эрчимтэй оролцохыг шаардаж байна. Тиймээс цахилгаан машины эрин үе дуусах болоогүй бөгөөд харин ч хиймэл хөөс хагарч, бодит эрэлт дээр суурилан хөгжиж эхэллээ.

Цахилгаан машин: Уналт уу, эсвэл түр зуурын зогсолт уу?

Хятадын Ардын Банк (PBoC) өнгөрсөн сард алтны нөөцөө бараг л 10 тонноор нэмэгдүүлсэн байна. Энэ нь тэдний алт цуглуулах "хобби" 19 сар дараалан тасралтгүй үргэлжилж буй хэрэг юм. Гадаад валютын улсын удирдлагын газар (SAFE) ням гарагт мэдээлэхдээ, Хятадын албан ёсны алтны нөөц 5-р сард 9.95 тонноор (320,000 унц) өсөж, нийтдээ 2,331.52 тонн хэмээх аварга тоонд хүрсэн гэж гайхууллаа. Мөн Хятадын нийт гадаад валютын нөөц 5-р сарын эцэс гэхэд 3.4422 их наяд ам.долларт хүрсэн бөгөөд 4-р сараас хойш 31.7 тэрбум доллароор дансаа түнтийлгэжээ. Энэ нь 2015 оны 11-р сараас хойших хамгийн өндөр үзүүлэлт бөгөөд сүүлийн 10 сарын турш 3.3 их наяд доллараас огт буусангүй. Энэ их мөнгөний өсөлтийг SAFE тайлбарлахдаа: "Ам.долларын индекс чангарч, дэлхийн хөрөнгийн үнэ өссөнтэй холбоотой. Мэдээж манай улсын эдийн засгийн эрүүл саруул, тогтвортой байдал ч нөлөөлсөн" хэмээжээ. Мэргэжилтнүүд ч үүнийг баталж, Хятадын валютын нөөц экспортынх нь гайхалтай амжилттай салшгүй холбоотойг онцолж байна. (Жишээ нь 2026 оны эхний дөрвөн сард Хятадын нийт гадаад худалдаа 14.9%-иар өсөж, 2.39 их наяд долларт хүрсэн). Гэтэл сонирхолтой нь, засгийн газар нь алт руу ингэж шунаж байхад, Хятадын дотоодын алтны зах зээл сүүлийн долоо хоногуудад яг л хүйтэн ус цацуулсан мэт "хөрч" эхэллээ. Gelonghui Finance-ийн тайланд дурдсанаар, зах зээлийн тодорхойгүй байдлаас болоод алтны ETF (Exchange Traded Fund) сангуудын хөрөнгө оруулалт илт багасаж, хөрөнгө оруулагчид мөнгөө татаад зугтаж эхэлжээ. Өнгөрсөн сард л гэхэд 14 алтны ETF сангаас нийт 10 тэрбум гаруй юань (1.48 тэрбум доллар) гарч одсон байна. "Алтны үнэ унах үед нь хямдхан дээр нь авчихъя" гэдэг хуучны танил арга одоогийн тогтворгүй зах зээл дээр "моод"-ноос гарчээ. Хонконгийн бирж дээр бүртгэлтэй Хятадын алтны компаниудын хувьцаа ч мөн навс унасан бөгөөд үүнийг шинжээчид "хэвийн бус" үзэгдэл гэж нэрлэв. (Жишээлбэл: China National Gold International, Zijin Mining, Shandong Gold зэрэг томоохон компаниудын хувьцаа 2.4% - 3.6%-иар уруудсан).Гэхдээ салбарын мэргэжилтнүүд "Богино хугацаандаа алтны үнэ ингээд савлаж магадгүй ч, дунд болон урт хугацаандаа алт бол найдвартай, үнэ цэнтэй хөрөнгө оруулалт хэвээрээ л байна шүү" хэмээн хүмүүсийг тайвшруулжээ.

Хятадын Ардын Банк 19 сар дараалан алт худалдан авч, улсынхаа албан ёсны алтны нөөцийг 2,331 тоннд хүргээд байна. Гэвч засгийн газрын энэхүү идэвхтэй худалдан авалтаас эсрэгээрээ, Хятадын дотоодын алтны зах зээл, алтны ETF сангууд болон биет алтны эрэлт эрс буурч "хөрчээ". Хэдийгээр зах зээл дээр богино хугацааны савлагаатай, хөрөнгө оруулагчид мөнгөө татаж байгаа ч мэргэжилтнүүд алтыг урт хугацааны найдвартай хөрөнгө оруулалт хэвээр байна гэж дүгнэж байна.

Хятад 19 сар дараалан алт нөөцлөв: Гэвч дотоодын эрэлт унаж байна

Apple-ийн дизайн хариуцсан дарга асан Жони Айвын бүтээсэн минималист өнгө төрхтэй, олон нийтийн дунд удаан хүлээгдсэн анхны бүрэн цахилгаан хөдөлгүүртэй "Luce" загвараа Феррари компани танилцууллаа. Гэвч уг загвар нь Италийн алдарт үйлдвэрлэгчийн уламжлалт бензин хөдөлгүүртэй спорт загваруудаас эрс өөрчлөгдсөн тул компанийн хувьцааны үнэ унахад хүргэв. Үндсэн үнэ нь 640,000 ам.доллароос эхлэх "Luce" нь 122 кВт/ц багтаамжтай батерейныхаа тусламжтайгаар нэг удаагийн цэнэглэлтээр 530 км зам туулах чадвартай гэж тус компани мэдээллээ. Мөн дөрвөн цахилгаан моторынхоо хүчээр 0-ээс 100 км/цаг хүртэл ердөө 2.5 секундэд хурдалдаг бөгөөд дээд хурд нь 310 км/цаг давдаг байна. Дэлхийн хамгийн үнэ цэнтэй спорт машины үйлдвэрлэгч, авто спорт болон Формула-1-ийн шүтэн бишрэгчдийн дунд шүтээн болон заларсан Феррари брэндийн энэхүү нээлт асар их хүлээлттэй байсан юм. Гэсэн хэдий ч "Luce"-ийн седан маягийн дизайн нь тэр дороо олон нийтийг талцуулж, Ферраригийн спортлог уламжлал хэв маягыг баримтлаагүй гэж шүүмжлүүлэв. Мягмар гарагийн өглөө Миланы хөрөнгийн бирж дээр тус компанийн хувьцааны үнэ 6-8 хувиар унасан байна. Энэ нь хөрөнгө оруулагчид уг шинэ загварыг зах зээлд амжилт олж чадах эсэхэд эргэлзэж буйг илтгэв. "Luce" нь 5 хүний суудалтай анхны Феррари бөгөөд түүхэндээ дөрвөн хаалгатай хоёр дахь загвар болж байна. Энэ нь уг машиныг уламжлалт спорт сонирхогчдод биш, хариу супер баян гэр бүлүүдэд зориулж зах зээлд гаргаж буйг харуулж байна. Ферраригийн өмнөх цорын ганц 4 хаалгатай загвар нь 2022 онд гаргасан "Purosangue" нэртэй жип (SUV) байв.

Феррари компани Apple-ийн дизайн хариуцсан дарга асан Жони Айвын "LoveFrom" студитэй хамтран өөрийн анхны бүрэн цахилгаан "Luce" хэмээх 4 хаалгатай, 5 суудалтай седан загварын цахилгаан машинаа танилцууллаа. Гэвч уг машины минималист загвар нь брэндийн уламжлалт спортлог дүр төрхөөс хэт гажсан гэх шүүмжлэл дагуулснаар компанийн хувьцааны үнэ Миланы бирж дээр 6-8 хувиар унав. 

Феррари анхны цахилгаан машинаа танилцуулснаар хувьцаа нь уналаа

Сүүлийн үед дэлхийн эрчим хүчний "гол судас" болох Ормузын хоолой дахь байдал бага зэрэг намжиж, ачаа тээврийн хөдөлгөөн сэргээд байсан юм. Гэвч өчигдөр Оманы эргийн ойролцоо "Evergreen" компанийн чингэлэг тээврийн хөлөг онгоц тодорхойгүй пуужингийн цохилтод өртөж, энэхүү байдлыг эвдлээ. АНУ-ын албаны хүн "MS Now" агентлагт өгсөн мэдээллээр энэ халдлагын ард Иран улс байгаа аж. Ерөнхийлөгч Трампын хувьд "Ормузын хоолойн чөлөөтэй зорчих эрхэнд Иран улс халдаж болохгүй" гэдгийг хатуу сануулсаар ирсэн. Олон Улсын Далайн Байгууллага (IMO) дөнгөж л мягмар гарагт тус бүс нутагт "гацсан" хөлөг онгоцууд болон далайчдыг аюулгүй гаргах төлөвлөгөөгөө эхлүүлээд байсан юм. IMO-гийн энэ ажиллагааг түр зогсоож байгаагаа өнөөдөр мэдэгдсэн бөгөөд "Төлөвлөгөөнд багтсан хөлөг онгоц, далайчдын аюулгүй байдлыг дахин баталгаажуулах шаардлагатай байна" гэж IMO-гийн Ерөнхий нарийн бичгийн дарга мэдэгджээ. Трамп, Ираны хооронд 60 хоногийн гал зогсоох түр хугацааны гэрээ байгуулсны дараа хоолойгоор нэвтрэх хөлөг онгоцууд нэмэгдсэн байна. Дайн эхэлснээс хойших хамгийн их хөдөлгөөн өнгөрсөн долоо хоногт ажиглагдаж, 125 хөлөг онгоц нэвтэрсэн гэж "Lloyd's List Intelligence" мэдээлжээ.Гэвч Ираны цэргийнхэн IMO-гийн баталсан "Оманы эргээр дамжих өмнөд зам" нь "аюултай" бөгөөд Ираны зөвшөөрөлгүйгээр ямар нэгэн шинэ зам гаргах нь "завшөөрч болшгүй" гэдгийг сануулсан. IMO-гийн мэдэгдсэнээр, пуужинд өртсөн Сингапурын тугтай хөлөг онгоц тэдний гаргах төлөвлөгөөний дагуу зорчоогүй байсан аж. Evergreen компани болон Сингапурын албаны хүмүүс энэ халдлагын талаар ямар нэгэн мэдэгдэл хийгээгүй байна.

Оманы эргийн ойролцоо чингэлэг тээврийн хөлөг онгоц пуужингийн цохилтод өртөж, энэ халдлагын ард Иран улс зогсож байна гэж АНУ мэдэгдлээ. Үүний улмаас НҮБ-ын Олон улсын далайн байгууллага Ормузын хоолой дахь гацсан хөлөг онгоц, далайчдыг аюулгүй гаргах төлөвлөгөөгөө түр зогсоолоо. Иран улс энэ бүс нутагт өөрийн хяналтыг нэмэгдүүлж, IMO-гийн баталсан өмнөд замаар зорчихгүй байхыг сануулж байна.

Ормузын хоолой: Evergreen хөлөг онгоц халдлагад өртөв

Лхагва гарагт Украйны талаас Оросын боомт хот болох Новороссийск руу дрон болон пуужингийн "томоохон" цохилт өгсний улмаас үр тариа экспортын терминалууд хүнд хохирол амслаа. Лхагва гарагийн шөнийн халдлагын үеэр гурван хүн (түүний дотор найман настай хүүхэд) амиа алдаж, 24 хүн шархадсан байна. Энэхүү халдлага нь дэлхийн хүнсний хангамжид, тэр дундаа Африк тивд ноцтой нөлөөлж болзошгүй байна. Хар тэнгисээр дамжих үр тарианы экспорт зогссоноор, Африк, Ойрх Дорнодод өлсгөлөн үүсгэж болзошгүйг шинжээчид анхааруулж байна". Хамгийн сонирхолтой нь энэхүү халдлагын дараа Вашингтон холбоотон Украйндаа үзүүлэх шахалтаа нэмэгдүүлэх үү, эсвэл ийм халдлагууд цаашид ч үргэлжилж АНУ чимээгүй хүлээж авах уу гэдгийг харах л үлдлээ.

Украйны зэвсэгт хүчин Оросын Хар тэнгис дэх гол бааз болох Новороссийск боомт руу дрон болон пуужингийн томоохон цохилт өгсний улмаас үр тарианы экспортын терминалууд болон усан хангамжийн систем хүнд хохирол амсаж, үйл ажиллагаа нь зогслоо. Энэхүү халдлага нь дэлхийн хүнсний болон газрын тосны зах зээлд ноцтой эрсдэл үүсгэж болзошгүй бөгөөд АНУ-ын зүгээс халдлагаа зогсоохыг шаардсан ч Украйны тал үл тоолоо. Цаашид Вашингтон ямар хариу үйлдэл үзүүлэх нь олон улсын анхаарлыг татаж байна.

Украйны халдлагын улмаас Оросын үр тарианы гол терминалуудын үйл ажиллагаа зогслоо 

АНУ-ын Батлан хамгаалах яам буюу Пентагон өөрсдийн алдарт "Хятадын армийг дэмжигчдийн" жагсаалтандаа цахим худалдааны аварга Alibaba, хайлтын системийн Baidu, цахилгаан автомашин үйлдвэрлэгч BYD, мөн сүүлийн үед тренд болоод буй робот үйлдвэрлэгч Unitree зэрэг компаниудыг нэмж орхижээ. Энэхүү жагсаалт улам бүр томорч байгаа нь АНУ-ын компаниудыг эдгээр "хар жагсаалт"-д орсон компаниудтай бизнес хийхэд нь нэлээдгүй саад болж магадгүй гэсэн үг юм. Мэдээж хэрэг, энэ үйлдэл нь АНУ, Хятадын засгийн газар хоорондын хэдийнээ ээдрээтэй байгаа харилцаан дээр дахин тос нэмж байна. Baidu компани TechCrunch-д өгсөн ярилцлагадаа: "Бид энэ жагсаалтад орсноо эрс эсэргүүцэж байна. Биднийг оруулах ямар ч бодитой үндэслэл байхгүй. Baidu-г цэргийн компани гэж хэлж байгаа нь ёстой ор үндэсгүй гүтгэлэг. Бид нэрээ энэ жагсаалтаас хасуулахын тулд хуулийн бүх боломжийг эргэлзэх зүйлгүйгээр ашиглах болно" хэмээн нэлээд бухимдуу мэдэгджээ. Харин Alibaba-ийн зүгээс "Бид Хятадын цэргийн компани ч биш, цэрэг-иргэнийг нэгтгэх ямар ч стратегид хамааралгүй. Компанийн нэр төрд халдсан, ташаа мэдээлэл тараах гэсэн оролдлогын эсрэг бид боломжит бүх хуулийн арга хэмжээг авах болно" гэж хуульчаараа "айлгаад" амжив. Ерөнхийлөгч Доналд Трамп хоёр бүрэн эрхийнхээ хугацаанд Хятадад дарамт үзүүлэхийн тулд гаалийн татварыг чадамгай ашиглаж байсан бөгөөд Хятадын цахилгаан автомашинд 100%-ийн татвар ногдуулах хүртэл арга хэмжээ авч байв. Хятадын AI салбарын бараг бүх томчууд одоо энэ жагсаалтад багтсан бөгөөд өнгөрсөн жил л гэхэд Tencent хүртэл нэмэгдсэн байв. Трамп саяхан "АНУ эдгээр AI компаниудын хувьцаанаас эзэмших хэрэгтэй эсэх талаар бодож үзэж байгаа" гэж хэлсэнтэй энэ үйл явдал давхцаж байгаа нь бүр ч сонирхолтой. Ийнхүү шинэчлэгдсэн жагсаалтад өдгөө нийт 188 компани багтаад байна. Пентагон энэ жил автомашины салбарын хэд хэдэн тоглогчийг тусгайлан "онилжээ". BYD-ээс гадна тренд болж буй Nio цахилгаан машин, мөн CALB Group, EVE Energy зэрэг батерейны компаниуд багтжээ. Хятадын тэргүүлэх лидар (LiDAR) мэдрэгч үйлдвэрлэгч RoboSense хүртэл өрсөлдөгч Hesai-ийнхаа араас энэ жагсаалтад давхар орсон байна. Мөн Baidu-г Хятадын жолоочгүй автомашины салбарт тэргүүлэгчдийн нэг гэдгийг энд дурдах хэрэгтэй байх.Харин BYD, Nio болон RoboSense компаниуд тайлбар өгөх хүсэлтэд шууд хариу өгсөнгүй, одоогоор "чимээгүй" байна.

АНУ-ын Батлан хамгаалах яам Alibaba, Baidu, BYD зэрэг Хятадын тэргүүлэх технологи болон автомашины компаниудыг "Хятадын армид дэмжлэг үзүүлдэг" хэмээн үзэж хоригийн хар жагсаалтдаа нэмлээ. Үүнийг эсэргүүцсэн Baidu, Alibaba компаниуд цэргийн үйл ажиллагаанд ямар ч хамааралгүй гэдгээ мэдэгдэж, нэрээ цэвэрлэхийн тулд хуулийн арга хэмжээ авахаа зарласан байна. Энэхүү үйл явдал нь АНУ болон Хятадын технологийн дайныг улам хурцатгаж, Америкийн компаниудын эдгээр байгууллагуудтай хамтран ажиллах боломжийг эрс хязгаарлаж байна.

Пентагоны "хар жагсаалт" томорч, Alibaba, Baidu, BYD нар Хятадын армийн туслах болж таарав

ОПЕК+ энэ ням гарагт газрын тосны олборлолтоо ирэх сараас эхлэн өдөрт 188,000 торхоор нэмэгдүүлэх шийдвэр гаргалаа. Гэхдээ яг одоо Ойрх Дорнодод АНУ, Израйл болон Ираны хооронд жинхэнэ дайн өрнөж байгааг тэд нэг их тоосонгүй бололтой. Дөрөвдүгээр сараас хойш тус холбоо өдөрт 600,000 орчим торхоор олборлолтоо нэмэх шийдвэрийг гаргасан ч, энэ нь "цаасан дээрх тоо" төдий л үлдэж байна. Учир нь Ормузын хоолой хаалттай хэвээр байгаа тул Ойрх Дорнодын томчууд олборлолтоо дайны өмнөх үеийн түвшинд хүргэж яагаад ч чадахгүй байгааг Reuters агентлаг мэдээлжээ. Энэ удаагийн 188,000 торх ч мөн л тэр цаасан дээрх тоон дээр нэмэгдэх нь. Rystad Energy-ийн шинжээч "Ормузын хоолой хаалттай байхад ОПЕК-ийн олборлолтын өсөлт гэдэг бараг л үлгэр юм даа" хэмээн егөөджээ. Мөн "Хэрвээ тэр хоолой нь нээгдчихвэл, зах зээл хомсдолоос айж байснаа гэнэт илүүдэлд орлоо гээд сандарч эхлэх байх" гэсэн байна. Одоогоор тийм зүйл болох шинжгүй ч, наймаачид хэзээ мөдгүй хоолой нээгдэнэ гэдэгт сохроор итгэсээр л. Энэ хооронд Израйл, Ираны шинэ мөргөлдөөний сургаар газрын тосны үнэ өнөөдөр л гэхэд торх тутамдаа 3 доллароор өсөөд амжив. Хоёрдугаар сарын сүүлээр дайн эхэлснээс хойш үнэ 20 гаруй доллароор нэмэгдэж, бүр хэд хэдэн удаа 100 доллар давж "нисчээ". Онолын хувьд Саудын Араб, Ирак, Кувейт, Алжир, Казахстан, Орос, Оман зэрэг орнууд олборлолтоо нэмэх үүрэгтэй. Гэхдээ бодит байдал дээр Ормузын гацаанаас болоод энэ нь бүтэхгүй мөрөөдөл болж байна. Ялангуяа Ирак энэ усан замын түгжрэлд хамгийн ихээр хохирч, өдөрт 4 сая гаруй торх олборлодог байсан нь 5-р сарын байдлаар ердөө 1.4 сая болж навс унажээ.

ОПЕК ирэх сард газрын тосны олборлолтоо нэмэгдүүлэхээр шийдвэрлэсэн ч, Ойрх Дорнодын дайн болон Ормузын хоолойн хаалттай байдлаас шалтгаалан энэ нь зөвхөн цаасан дээрх төлөвлөгөө хэвээр байна. Хоолой нээгдэхийг хүлээсэн зах зээлийн тодорхойгүй байдал болон мөргөлдөөнөөс үүдэн газрын тосны үнэ торх нь 100 доллар давах хүртлээ савлаж, Ирак тэргүүтэй орнуудын бодит олборлолт огцом унаад байна.

ОПЕК дахиад л "цаасан дээрх" олборлолтоо нэмлээ

Азийн эрчим хүчний импортлогчид Ойрхи Дорнодын түүхий эдийн нийлүүлэлтийн хомсдолоос шалтгаалан Австралийн байгалийн хийг илүү ихээр сонирхож, энэ нь урт хугацааны тогтвортой харилцаа болон хувирах хүлээлттэй байна. Зах зээлийн шинжээчид болон салбарын удирдлагуудын үзэж байгаагаар Австралийн хийн экспорт ирээдүйд өсөх хандлагатай байгаа аж. "Азийн бүс нутагт анх удаа хийн хомсдол үүсэж байгаа бөгөөд энэ нь урт хугацаандаа Австралийн хувьд маш эерэг нөлөө үзүүлнэ гэж би харж байна" хэмээн "Formentera Partners" хөрөнгө оруулалтын компанийн гүйцэтгэх захирал Брайан Шеффилд салбарын арга хэмжээний үеэр хэлснийг Reuters агентлаг эш татжээ. Тэрээр үргэлжлүүлэн "Япон улс гэнэтхэн Австралиас илүү их хий худалдаж авах талаар судалж эхэлсэн бөгөөд энэ нь цаашдын төслүүдийн хөгжлийг хурдасгах болно" гэж онцолсон байна. Formentera Partners компани нь Австралийн Хойд Территори дахь Бийталу (Beetaloo) занарын хийн сав газарт хувь эзэмшдэг бөгөөд Австралийн эрчим хүчний салбарын томоохон тоглогч, Ichthys LNG төслийн оператор болох Японы "Inpex" компанитай хамтран ажилладаг юм. Япон улс нь Австралийн шингэрүүлсэн байгалийн хийн (LNG) хамгийн том худалдан авагчдын нэг юм. Түүнчлэн БНХАУ-ын дараа орох хоёр дахь том үйлчлүүлэгч бөгөөд Австралийн нийт экспортын гуравны нэг орчмыг бүрдүүлдэг байна. Энэ сарын эхээр Австрали, Японы засгийн газрууд эрчим хүчний салбар, түүний дотор чухал ашигт малтмалын чиглэлээр илүү нягт хамтран ажиллах хэлэлцээрт гарын үсэг зурсан юм. "Formentera"-ийн Шеффилдийн хэлснээр Австралийн занарын хийн нөөц нь тус улсад маш том давуу талыг олгож байгааг Bloomberg онцолжээ. Австралийн занарын нөөц нь Бийталу сав газарт төвлөрдөг бөгөөд ойролцоогоор 500 триллион куб фут хийн нөөцтэй гэж тооцогддог байна. Үүнийг АНУ-ын занарын асар том "Марселлус" (Marcellus) ордтой зүйрлэдэг. Гэсэн хэдий ч салбарынхан өдийг хүртэл уламжлалт ордууд дээрээ голлон анхаарч ирсэн тул занарын хийн олборлолт, хөгжүүлэлт харьцангуй удаашралтай байсан. Харин одоо занарын хий рүү шилжих хамгийн тохиромжтой үе ирж байх шиг байна. Ялангуяа Австралийн зүүн эрэгт ойрын хугацаанд дотоодын хийн хомсдол үүсэж болзошгүй гэсэн болгоомжлол байгаа энэ үед уг шилжилт нэн чухал болж байна.

Азийн эрчим хүчний хямрал Австралийн байгалийн хийн эрэлтийг өсгөх үү?

Хиймэл оюун бол өмнө нь гарч ирсэн ямар ч дижитал технологиос илүүтэйгээр эрчим хүч, усыг хайр гамгүй "залгидаг" жинхэнэ ховдог мангас гэдэг нь хэдийнээ нууц биш болсон. Тэгвэл технологийн аваргуудын AI-ийн төлөөх энэхүү шунал байгаль орчинд чухам ямар үнэтэй тусаж байгааг бид одоо л нэг бодит тоогоор харж байна. Энэ долоо хоногт Google болон Amazon компаниуд тогтвортой хөгжлийн тайлангаа танилцуулсан бөгөөд дүр зураг тийм ч таатай байсангүй. Хоёр компани хоёулаа ойрын жилүүдэд нүүрстөрөгчийн ялгарлаа "тэг" болгоно гэж цээжээ дэлдэн амласан байдаг ч, AI энэ мөрөөдлийг нь нэлээн холдуулж орхижээ. Өнгөрсөн онтой харьцуулахад Google-ийн нийт нүүрстөрөгчийн ялгарал 25%-иар, харин Amazon-ийнх 16%-иар тус тус өссөн байна. Ялгарлын хамгийн том буруутан нь тэдний өөрсдийнх нь үйл ажиллагаа гэхээсээ илүү "Scope 3" буюу шууд бус ялгарал болж таарчээ. Үүнд дата төвийн бүтээн байгуулалт, серверүүд болон AI-д зориулсан график карт (GPU) худалдан авалт орж байна. Amazon л гэхэд 2025 онд хэрэглэгчдийнхээ эрэлтийг хангахын тулд дэлхийн бусад компаниас илүү их дата төвийн хүчин чадлыг нэмсэн гэдгээ тайландаа "гайхуулан" бичжээ. Мухардалд орсон нь Өмнө нь зөвхөн оффис болон жижиг дата төвүүдийнхээ эрчим хүчийг нар, салхины хүчээр аргалчихаж болдог байсан бол AI энэ дүрмийг орвонгоор нь эргүүлчихэв. Одоо шинээр баригдаж буй аварга том дата төвүүдэд орох ган, цементийн үйлдвэрлэл хамгийн их бохирдол үүсгэж байна. Үүн дээр нэмээд AI-ийн "тархи" болсон чипнүүдийг Азид, ихэвчлэн нүүрсээр ажилладаг цахилгаан станцтай бүс нутгуудад үйлдвэрлэж байгаа нь байдлыг улам хүндрүүлжээ.

Google болон Amazon компаниудын нүүрстөрөгчийн ялгарал сүүлийн жилд тус бүр 25% болон 16%-иар огцом өссөн нь тэдний хөгжүүлж буй хиймэл оюуны (AI) эрчим хүчний хэт өндөр хэрэглээтэй шууд холбоотой байна. AI-д зориулсан дата төвүүдийн бүтээн байгуулалт болон чипний үйлдвэрлэлээс үүдэлтэй энэхүү асар их бохирдол нь технологийн аваргуудын амласан "нүүрстөрөгчийн ялгарлыг тэглэх" ногоон зорилтыг биелүүлэхэд туйлын хүндрэлтэй болгож орхилоо.

Хиймэл оюуны байгаль орчинд учруулах хохирол ил боллоо

Нүдний өмнө илхэн байгаа 42 их наяд долларын газрын тосны "эрдэнэс"-ийн тухай сонссон уу? Шинээр нэг ч цооног ухаж зовлон болохгүйгээр, өнөөгийн ханшаар тооцвол хуучин ордуудад 42 их наяд долларын өртөг бүхий газрын тос "түгжигдээд" хэвтэж байна! Засгийн газрууд, салбарын аваргууд болон бие даасан олборлогчид олон арван жилийн өмнө олдсон ч бүрэн шавхаж чадаагүй тэрхүү тосыг сорж авахаар тэрбум тэрбумаар нь цацаж эхэллээ. Жишээлбэл:<ul><li>Хойд Дакота муж Баккен ордоос илүү их тос гаргаж авахын тулд 157 сая долларын төсөл эхлүүлсэн бөгөөд тэндхийн нөөцийн 85% нь чулуулагтаа түгжигдсэн хэвээр байгааг албаныхан тооцоолжээ.</li><li>Occidental Petroleum компани 2026 онд 3 шинэ арилжааны төсөл эхлүүлэхээр төлөвлөж байгаа бөгөөд цаана нь дахиад 30 төсөл хөгжүүлэлтийн шатандаа явна.</li><li>ExxonMobil компани Denbury-г 4.9 тэрбум доллараар худалдаж авснаар АНУ-ын хамгийн том CO2 дамжуулах хоолойн сүлжээг атгандаа оруулжээ.</li></ul> Энэ бүхний дунд Тринидад улс дахь Greenflame Resources компани 80 сая гаруй торх газрын тосыг онилон ажиллаж байна. Тэд шинээр хайгуул хийж цаг алдахын оронд аль хэдийн олдсон тос руугаа "дайрч" байгаа юм. Тэдний эзэмшдэг Parrylands Block E талбайд ойролцоогоор 81 сая торх анхны газрын тос байгаа ч өнөөг хүртэл үүний 1 хүрэхгүй хувийг (500 мянга гаруйхан торх) л олборложээ. Өөрөөр хэлбэл, нөөцийнх нь 99 гаруй хувь газартаа үлдсэн байна! Тэнд аль хэдийн 110 цооног өрөмдөгдсөн, шугам хоолой нь бэлэн байгаа тул орчин үеийн технологиор үлдсэнийг нь "сорох" л ажил үлджээ. Яагаад ингэж их сандралдаад байна вэ? Wood Mackenzie-ийн анхааруулснаар, хэрэв дэлхийн хамгийн том 30 компани одоогийн нийлүүлэлтийн хувиа хадгалж үлдье гэвэл 2040 он гэхэд өдөрт 22 сая торх газрын тостой тэнцэх хэмжээний хомсдолтой нүүр тулах гэнэ. Үүнийг нөхөхийн тулд бараг хоёр шинэ "Permian Basin" эсвэл 14 ширхэг "Гайана" шиг хэмжээний аварга орд олох хэрэгтэй болно. Гэтэл АНУ-ын занар бараг шавхагдаж, шинээр том орд олох хэцүү болсон тул компаниуд хуучин ордуудаа дахин "саах" арга руу шилжиж байна. Greenflame ямар аргаар тос сорох вэ?<ul><li>Эхний ээлжид Канадад өргөн ашиглагддаг элстэй хүйтэн хүнд тосны олборлолт буюу CHOPS аргыг хэрэглэх ажээ. Энэ нь элсийг тостой хамт зориудаар гаргаж авснаар тос урсах өндөр нэвчилттэй суваг үүсгэдэг арга юм.</li><li>Дараагийн шатанд полимер шахах аргыг ашиглах ба ингэснээр усны зуурамтгай чанарыг нэмэгдүүлэн газарт түгжигдсэн тосыг илүү үр дүнтэйгээр түрж гаргаж ирэх юм байна.</li></ul> Тус компанийн хөндлөнгийн үнэлгээгээр, батлагдсан болон боломжит нөөцийн цэвэр өнөөгийн үнэ цэнэ нь (NPV) 681 сая долларт хүрч байгаа бөгөөд цаана нь дахиад 200 сая торхын боломж байж магадгүй гэж удирдлагууд нь үзэж байна. Түүнчлэн 100% борлуулах гэрээгээ аль хэдийн хийчихсэн гээд бодохоор энэ бол эрчим хүчний зах зээл дээрх гарцаагүй ховор боломж юм.

Томоохон компаниуд шинэ хайгуул хийхийн оронд хуучин ордуудад түгжигдэн үлдсэн 42 их наяд долларын үнэлгээ бүхий газрын тосыг орчин үеийн нөхөн сэргээх дэвшилтэт технологи (EOR) ашиглан олборлох тал руу анхаарлаа бүрэн хандуулж эхэллээ. Үүний тод жишээ нь Тринидад дахь Greenflame компани бөгөөд тэд дэд бүтэц нь бүрэн тавигдсан, өмнө нь дөнгөж 1%-ийг нь л ашигласан Parrylands Block E талбайгаас CHOPS болон полимер шахах аргыг ашиглан 80 гаруй сая торх тос гаргаж авахаар ажиллаж байна. 2040 он гэхэд үүсэж болзошгүй томоохон хомсдолоос сэргийлэхийн тулд хуучин нөөцүүдээ дахин шавхах нь дэлхийн газрын тосны салбарын "зууны хамгийн том боломж" болж хувирчээ.

Газрын тосны хоёр дахь тэсрэлт: EOR технологи

БНХАУ хамгийн шилдэг технологи бүхий "Chang'e-7" сарны хөлгөө хөөргөхөд бэлэн болжээ. Энэхүү даалгаврын гол зорилго нь сарны өмнөд туйл орчмын мөнхийн сүүдэртэй тогоонуудаас мөс хайх юм. Хятадын сарны охин тэнгэрийн нэрээр нэрлэгдсэн уг хөлөгт газардагч, өөрөө явагч болон "үсэрдэг" хайгуулын төхөөрөмж багтсан бөгөөд нарны аймгийн хамгийн хүйтэн бүсүүдийн нэгд газардах болно. Энэ нь 2030 он гэхэд саран дээр хүн буулгах, улмаар 2035 он гэхэд ОХУ-тай хамтран судалгааны бааз байгуулах Бээжингийн холын зорилгод маш том түлхэц болох юм. Яагаад өмнөд туйлд буух вэ?Уг хөлгийг ирэх долоо хоногт Хайнань мужаас "Long March 5" пуужингаар хөөргөх бөгөөд 11-р сар орчимд Шеклтон тогооны ойролцоо газардана гэж шинжээчид таамаглаж байна. Сарны өмнөд туйлын зарим тогоо тэрбум гаруй жил нарны гэрэл үзээгүй тул температур нь Цельсийн -203 хэм орчим байдаг. Тиймээс эдгээр тогтоц нь эртний ус, органик нэгдлүүдийг гүн хөлдөөж хадгалж үлдсэн байх магадлалтай ажээ. Олдсон усыг унд, хүчилтөрөгч, цаашлаад пуужингийн түлш болгон ашиглах боломжтой тул ирээдүйн бааз байгуулахад амин чухал юм. Хятадын өрсөлдөгч Хамгийн сонирхолтой нь, эгц ханатай, хав харанхуй тогоо руу нэвтрэхийн тулд Хятадууд 6 хөлтэй, "үсэрдэг" шинэ робот ашиглана. Уг төхөөрөмж сүүдэртэй тогоо руу нисэж орон усны молекулыг судлаад, буцаж нар тусах ирмэг дээр гарч өөрийгөө цэнэглэх зарчмаар ажиллах аж. Энэхүү төсөл нь 2028 онд хүн сар руу илгээж, байнгын баазтай болохыг зорьж буй АНУ-ын "Artemis" хөтөлбөртэй шууд өрсөлдөж байна.

БНХАУ сарны өмнөд туйлын мөнхийн сүүдэрт бүсээс хөлдүү ус хайх зорилготой "Chang'e-7" хөлгөө ирэх долоо хоногт хөөргөхөөр бэлтгэж байна. Уг хөлөг нь харанхуй тогоонууд руу орж судалгаа хийгээд буцаж гарч ирдэг тусгай "үсэрдэг" роботоор тоноглогдсон бөгөөд энэ нь саран дээр бааз байгуулах дэлхийн гүрнүүдийн урт хугацааны өрсөлдөөнд Хятад улсад чухал давуу тал авчрах магадлалтай байна.

Сарны төлөөх өрсөлдөөн: Хятадын "Chang'e-7" хөлөг хөөрөхөд бэлэн боллоо

Украйнчууд зөвхөн Оростой байлдаад зогсохгүй, галыг улам өргөжүүлж Каспийн тэнгис дэх Ираны арилжааны (мөн цэргийн ачаа тээвэрлэдэг) усан онгоцууд руу гэнэтийн цохилт өгчээ. Үүнээс болж Ираны нэг усан цэрэг амиа алдаж, хэд хэдэн хүн шархдсан байна. Зеленскийн бахархал ба Ираны "заналхийлэл"Украйны Ерөнхийлөгч В.Зеленский “X” хуудсандаа "Бид Каспийн тэнгист Оросын байлдааны онгоцууд болон Ираны цэргийн ачаа тээвэрлэгчдэд маш хүчтэй цохилт өгч чадлаа" хэмээн бахархалтайгаар зарлав. Ираны "Шахед" дроныг Оросууд дайнд ашигладаг тул ийнхүү цохилт өгч байгаа бололтой. Хариуд нь Ираны Гадаад хэргийн сайд Аббас Арагчи бүр Орос болон Европын Холбооны өндөрлөгүүд рүү утасдаж, "Киевийн энэ даварсан үйлдэлд бид заавал хариу барих болно" гэж мэдэгджээ. Энэ бүхэнтэй зэрэгцээд Саудын Араб Йеменээс харвасан пуужинг устгасан гээд Ойрхи Дорнодын бужигнаан улам л хүрээгээ тэлж байна. Трамп "завсарлага" авсан ньХамгийн сонирхолтой нь, энэ их гал дунд АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп Иран руу 13 шөнө дараалан өгсөн агаарын цохилтоо гэнэт зогсоож, дипломат яриа хэлэлцээнд "зай гаргаж" өгчээ. Гэхдээ хөшигний ард АНУ-ын "Patriot" пуужин эсэргүүцэгчийн нөөц дундрах вий гэсэн болгоомжлол байгааг зарим эх сурвалжууд бичиж байна. Цохилт зогссон ч АНУ-ын усан флотын бүслэлт Ормузын хоолойд үргэлжилсээр байгаа бөгөөд дүрэм зөрчсөн онгоцуудыг буцаах, шалгах ажиллагаа хийгдэж байна. Иран ч мөчөөгөө өгөлгүй "Ормузын хоолойг бид л бүрэн хянаж байгаа" гээд хэд хэдэн усан онгоцыг зогсоожээ. Харин энэ бүх хурцадмал байдлыг намжаахаар Хятадын дэмжлэгтэйгээр Пакистан улс гүйж яваа сурагтай бөгөөд үүнээс үүдэн дэлхийн зах зээл дээр газрын тосны үнэ бага зэрэг буурсан байна.

Украйн улс Каспийн тэнгис дэх Ираны цэргийн ачаа тээвэрлэгч усан онгоцуудад холын зайн цохилт өгснөөр Украйны дайн Ойрхи Дорнодын мөргөлдөөнтэй шууд хөндлөн огтлолцож эхэллээ. 

Украйн яагаад Ираны усан онгоц руу дайрав?

Ираны Гадаад хэргийн сайд баасан гарагт АНУ-тай дипломат хэлэлцээг сэргээх боломжтойг онцлоод, үүний тулд Ормузын хоолойг дахин нээх Тегераны нөхцөлүүдийг танилцууллаа. АНУ болон Ираны хоорондох дайн зургаан сарын турш үргэлжилж, талуудын хэлэлцээ мухардмал байдалд орсон мэт харагдаж байгаа ч Ираны Гадаад хэргийн сайд Сейед Аббас Арагчи өөрийн Х хуудсандаа "Дипломат харилцааг хэвийн байдалд оруулах нь боломжгүй зүйл биш" гэж бичжээ. Пүрэв гарагт Катарын албаны хүмүүстэй Ормузын хоолойгоор аюулгүй дамжин өнгөрөх замыг нээх талаар "хэлэлцүүлэг" хийснийхээ дараа тэрээр Вашингтонтой хэлэлцээг шинэчлэх боломж нь "шахалт үзүүлэх арга үр дүнгүй гэх энгийн үнэнийг АНУ ойлгох эсэхээс шууд хамаарна" хэмээн мэдэгдсэн байна. Мөн тэрээр "АНУ итгэлцлийг бий болгож, хүндэтгэлтэй харилцаж, бидний эрхийг хүлээн зөвшөөрч, хүлээсэн үүргээ биелүүлэх ёстой" гэж нэмж хэлэв.&nbsp;Тегеран: Ливан, Газа болон Сирийн мөргөлдөөн зогсох ёстойҮүний өмнөхөн Ираны Үндэсний аюулгүй байдлын дээд зөвлөлийн нарийн бичгийн дарга Мохсен Резаи Ливаны "Al Manar TV"-д өгсөн ярилцлагадаа, АНУ-тай Ормузын хоолойн асуудлаар ойлголцолд хүрэхийн тулд Ливан, Газа, Сири дэх дайн, цэргийн ажиллагааг зогсоох шаардлагатайг онцолсон юм. Тэрээр Газын зурвас дахь мөргөлдөөн дуусах ёстойг сануулаад, Израйлыг Ливанаас цэргээ гаргаж, Сири рүү хийж буй халдлагаа зогсоохыг шаарджээ. Ормузын хоолойн асуудлыг бүс нутгийн өргөн хүрээний мөргөлдөөнөөс салгаж ойлгох боломжгүйг Резай хэлээд, "шинэ итгэлцэл бий болохоос өмнө" АНУ эдгээр амлалтаа хэрэгжүүлэх тал дээр "хэр нухацтай байгаагаа батлах ёстой" гэв. Гэсэн хэдий ч дипломат харилцаа ойрын хугацаанд сэргэх шинжгүй байна. "Wall Street Journal" сонины пүрэв гарагт мэдээлснээр, Трампын засаг захиргаа өнгөрсөн 6-р сард Ирантай байгуулсан харилцан ойлголцлын санамж бичгийн нөхцөл рүү буцах сонирхолгүй байгаа аж. Эх сурвалжаас иш татан тус хэвлэлд бичсэнээр, АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп 6-р сарын хэлэлцээрийн хүрээнд ажиллахаа больсон бөгөөд үүний оронд Иранд эдийн засгийн шахалт үзүүлэх засаг захиргааных нь стратеги хэрхэн үр дүнд хүрэхийг ажиглаж байгаа юм. АНУ даваа гарагт Тегераны эсрэг "Эдийн засгийн шийдвэрлэх өдөр" (Economic D-Day) кампанит ажил зарлаж, тус улстай худалдаа хийсэн орнуудад хориг тавина хэмээн сүрдүүлсэн нь цэргийн ажиллагаанаас илүүтэй эдийн засгийн хатуу шахалт руу шилжиж байгаагийн илрэл юм. Түр зуурын гарцРезайгийн хэлснээр Иран одоогоор Ормузын хоолойгоор усан онгоц нэвтрэх "түр зуурын хязгаарлагдмал" коридорыг зөвшөөрч байгаа ба цаашдын тээврийн хөдөлгөөн Вашингтонтой хийх ойлголцлоос шууд хамаарах болно. Энэ долоо хоногийн эхээр Оман болон Иран улсууд Ормузын хоолойгоор хамтарсан түр тээврийн зам байгуулах, мөн газрын тосны экспортын гол коридорыг усны минанаас цэвэрлэх саналыг хэлэлцсэн байна. Гэвч АНУ-ын Төв командлалын командлагч, адмирал Брэд Купер пүрэв гарагийн орой нийтэлсэн видеондоо тус хоолойг минанаас цэвэрлэх ажлыг АНУ-ын зэвсэгт хүчин гүйцэтгэсэн хэмээн мэдэгджээ. "Төв командлалын хүчин өнгөрсөн хэдэн сарын хугацаанд 1,500 орчим худалдааны хөлөг онгоц, 750 сая торх түүхий газрын тосыг дамжуулан өнгөрүүлэхэд тусалсан. Өнөөдөр олон улсын усан тээврийн замууд нээлттэй болж, ачаалал нэмэгдэж байна" гэж Купер хэлэв. Гэвч "Kpler" байгууллагын хамгийн сүүлийн үеийн мэдээллээр зөвхөн мягмар гарагт л гэхэд Ормузын хоолойгоор ердөө тавхан хөлөг онгоц нэвтэрсэн байна. Энэ нь өнгөрсөн 2-р сард дайн эхлэхээс өмнө уг стратегийн чухал усан замаар өдөрт 130 орчим хөлөг онгоц дайран өнгөрдөг байсантай харьцуулахад асар ихээр унасан үзүүлэлт юм.

Ираны Гадаад хэргийн сайд АНУ-тай дипломат хэлэлцээгээ дахин сэргээх боломжтойг мэдэгдсэн ч үүний тулд Ормузын хоолойг нээх гол болзол болгож Ливан, Газа, Сири дэх бүх дайн, цэргийн ажиллагааг зогсоохыг шаардлаа. Харин АНУ-ын зүгээс цэргийн ажиллагаанаас илүүтэйгээр Тегеранд эдийн засгийн хатуу шахалт үзүүлэх стратегидээ төвлөрч байгаа тул талуудын хэлэлцээ ойрын хугацаанд бодит үр дүнд хүрэх магадлал бага байна.

Ойрхи Дорнодын бүх дайныг зогсоохыг Иран улс шаардлаа

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп, Израйлийн Ерөнхий сайд Бенжамин Нетаньяху нар Цагаан ордонд чухал сэдэв хэлэлцэн суух яг энэ үед Иран Ойрх Дорнод дахь АНУ-ын цэргийн баазууд руу хэд хэдэн баллистик пуужин харважээ. Ираны Хувьсгалт гварди (IRGC) үүнийгээ баталж, "Америкчууд бидний ашиг сонирхолд заналхийлж, хууль бус үйлдэл хийсээр байвал бид зүгээр суухгүй шүү" хэмээн хатуухан анхааруулжээ. Шинжээчдийн үзэж буйгаар, энэ нь зүгээр нэг хариу үйлдэл биш, харин "Биднийг тоглоомоос гадуур үлдээж болохгүй шүү" гэдгийг Трампад сануулсан урьдчилсан сануулга гэнэ. Нетаньяху яг энэ үеэр Трампад Ираны шинэ цөмийн байгууламжийн талаар ярьж байсан нь байдлыг улам ч сонирхолтой болгож байна. Энэхүү түгшүүртэй мэдээтэй зэрэгцээд дэлхийн зах зээл дээр нефтийн үнэ шууд л 4 гаруй хувиар өсөж, нэг торх нь 82-88 ам.долларт хүрчээ. Үүгээр ч зогсохгүй Иранчууд Ормузын хоолойд бас л "асуудал" тарьж, дүрэм зөрчсөн гэх шалтгаанаар гурван газрын тосны тээвэрлэгч онгоцыг саатуулсан байна. Оманы талаас энэхүү усан замыг хамтран эзэмших эв найрамдалтай санал тавьсан ч Ираны тал шулуухан татгалзжээ.

Дональд Трамп болон Бенжамин Нетаньяху нарыг Цагаан ордонд уулзаж байх үеэр Иран улс Ойрх Дорнод дахь АНУ-ын баазууд руу баллистик пуужингаар гэнэтийн халдлага хийлээ. Үүнтэй зэрэгцэн Иран Ормузын хоолойд газрын тосны гурван хөлөг онгоцыг зогсоож, Оманы хамтран ажиллах саналаас татгалзсан бөгөөд энэхүү хурцадмал байдлаас үүдэн дэлхийн зах зээл дээр газрын тосны үнэ огцом өссөн байна.

Трамп, Нетаньяху хоёрын уулзалтын үеэр Иран пуужингийн цохилт өглөө

Meta компани өөрийн AI судалгааны тусгай нэгж болох "Meta Superintelligence Labs"-ийн хөгжүүлсэн "Muse Image" хэмээх зураг үүсгэгч шинэ хиймэл оюуны моделио албан ёсоор танилцууллаа. Компани дотор "Mango" хэмээх нууц нэрээр хөгжүүлэгдсэн уг функц нь одоо Meta AI аппликэйшн, Instagram Stories болон WhatsApp платформ дээр үнэ төлбөргүй ашиглах боломжтой болоод байна. Гэвч уг модель зах зээлд гарсан даруйдаа хувийн нууцлалын том маргаан дагуулж эхэллээ. "Muse Image" нь бусад AI зураг үүсгэгчдийн адил хэрэглэгчийн өгсөн prompt-ын дагуу зураг бүтээхээс гадна санаа авахад туслах бэлэн загваруудыг санал болгодог байна. Гэвч хамгийн их шүүмжлэл дагуулж буй функц нь хэрэглэгчид өөр нэгэн Instagram хэрэглэгчийн зургийг AI ашиглан өөрчлөх, хувиргах боломж олгосон явдал юм. Тухайн хэрэглэгчийн профайл "Public" буюу нээлттэй байхад л хангалттай бөгөөд хэрэглэгчийг зүгээр л tag хийхэд түүний зургийг ашиглан шинэ AI зураг үүсгэх эрх бусдад нээгдэх юм байна. Гэвч хувийн мэдээллийн аюулгүй байдал талаасаа салбарынхны шүүмжлэлд нэлээдгүй өртөөд байна. Энэ асуудлыг эс тооцвол "Muse Image" нь хэд хэдэн практик хэрэглээг санал болгож байна. Тухайлбал, бизнесүүдэд зориулсан тусгай сурталчилгааны постер бэлдэх, интерьер дизайны санаа турших зэрэг үйлдлүүд багтсан бөгөөд энэ нь "Facebook Marketplace"-тэй шууд холбогдохоор зохион байгуулагджээ. Мөн зураг дээрх хэрэггүй хүнийг устгах, зурагт суурилсан ажилладаг QR код бүтээх зэрэг функцууд багтсан байна. Meta уг моделийг өдөр тутмын хэрэглээнд үнэгүй ажиллуулах хэдий ч тодорхой хязгаарлалтаас давсан тохиолдолд хэрэглэгчдээс сар бүрийн төлбөртэй захиалга шаардах аж. Мөн тус компани хиймэл оюуны видео үүсгэгч "Muse Video" моделийг хэдийнэ хөгжүүлж эхэлснээ зарлаад байна.

Meta: "Muse Image" AI хэрэгслээ танилцууллаа

Өнөөдөр Блүүмберг агентлагийн албан ёсны статистик мэдээнд мэдээлснээр, Хятадын газрын тос боловсруулах үйлдвэрүүд түүхий эдийн импорт нь сүүлийн найман жилийн хамгийн доод түвшинд хүртэл унасан тул үйл ажиллагаагаа сүүлийн дөрвөн жилийн хамгийн доод түвшинд шилжүүлжээ.Бээжин дотоодын зах зээлээ дизель түлш, бензинээр таслахгүйн тулд шатахууны экспортоо ч бас танасан байна. Шинжээчдийн үзэж байгаагаар, Хятадын импортоор авах тосны хэмжээ ийнхүү эрс багассан нь зах зээлд ирсэн шокийг зөөлрүүлэх хамгийн том хүчин зүйлсийн нэг болсон гэнэ. Өөрөөр хэлбэл, Хятад улс гаднаас тос авахаа больсноор Иран Ормузын хоолойг хаасны улмаас үүссэн нийлүүлэлтийн цохилтыг зөөлрүүлж, дэлхийн зах зээл дээрх ерөнхий эрэлтийг бууруулж өгчээ. Одоо хамгийн сонирхолтой асуулт бол: Хятадын энэ эрэлтийн уналт бүрмөсөн үргэлжлэх үү, эсвэл үнэ буурахаар импорт эргээд өсөх үү? Ямартай ч, Хятад улс 2025 оны эцэс гэхэд 1 тэрбум гаруй баррелиар хэмжигдэх том нөөцтэй байсан тул импортоо ингэж зоригтой танаж чадсан юм. Гэхдээ "Кплер"-ийн шинжээчдийн тэмдэглэснээр, энэ их нөөцийг хэзээ нэгэн цагт эргүүлэн дүүргэх л шаардлага гарна даа.

Ойрхи Дорнод дахь нийлүүлэлтийн хомсдолоос үүдэн тосны үнэ өссөөр байгаа тул Хятад улс түүхий тосны импортоо сүүлийн найман жилийн хамгийн доод түвшинд хүртэл буурууллаа. Үүний улмаас дотоодын газрын тос боловсруулах үйлдвэрүүдийн үйл ажиллагаа дөрвөн жилийн хамгийн доод цэгтээ хүрч суларсан байна. Хятадын энэхүү худалдан авалтын таналт нь дэлхийн зах зээл дээрх эрэлтийг бууруулж, Ираны хоолой хаасантай холбоотой нийлүүлэлтийн шокийг зөөлрүүлэх гол хүчин зүйл болжээ.

Хятадын тосны эрэлт: Түр зуурын уналт уу, бүрмөсөн үү?

Хятадууд энэ сард газрын тосыг ёстой л нэг ус шиг ууж байх шиг байна. Kpler-ийн тооцооллоор, Хятадын газрын тосны өдрийн дундаж импорт 7.8 сая торхонд хүрчээ. Тэд Оросын хямд тосыг их хэмжээгээр авж, Ойрхи Дорнодоос ч усан онгоцууд ар араасаа цуварсаар байна. Өнгөрсөн 6-р сард өдөрт ердөө 6.2 сая торхыг импортлон 2015 оны 11-р сараас хойших хамгийн доод цэгтээ хүрч "мацаг барьж" байсан бол, 7-р сарын энэхүү огцом өсөлт нь газрын тосны үнийг дахин хөөргөх гол шалтгаан болж магадгүй нь. Ойрхи Дорнодын дайн түр завсарлав уу?АНУ Иран руу 13 шөнө дараалан бөмбөгдсөнөөс болж Ормузын хоолойн хөдөлгөөн таг гацаж, мөргөлдөөн Улаан тэнгис рүү хальсан билээ. Ирантай холбоотой Хути нар Саудын Арабын эсрэг тэнгисийн хориг зарлаж, хоёр ч танкерийг дэлбэлээд амжсан. Үүнээс болж бусад усан онгоцууд ухарч зугтаан, Брент маркийн нефтийн үнэ нэг торх нь 100 доллароос давсан. Ямартай ч АНУ баасан гарагт бөмбөгдөлтөө зогсоож, амралтын өдрүүдэд ямар нэгэн халдлага гараагүй байна. Үүний хариуд Иран ч бас АНУ-ын цэргийн бааз байрладаг Персийн булангийн орнуудын дэд бүтэц рүү чиглэсэн дайралтаа түр зогсоов. Ираны нэгэн өндөр албан тушаалтан "Америкчууд дайрахгүй л бол бид ч бас дайрахгүй" гэж мэдэгдсэн ч Тегеранд жинхэнэ энх тайван тогтоно гэдэгт итгэх хүн ховор байна. "Энэ завсарлагыг өөдрөгөөр хандахаас илүүтэй эргэлзэх хүн олон байна. Энэ бол жинхэнэ энх тайван биш, зүгээр л тактикийн завсарлага. Америкчуудын заль мэхний талаар бид хангалттай гашуун туршлага хуримтлуулсан хүмүүс шүү" хэмээн өнөөх албан тушаалтан Ройтерс агентлагт ярьжээ.

Хятадын газрын тосны импорт өмнөх сарын түүхэн доод үзүүлэлтээс огцом өсөж, өдөрт 7.8 сая торхонд хүрсэн нь дэлхийн зах зээл дээрх нефтийн үнийг дахин өсгөх магадлалтай байна. Үүнтэй зэрэгцэн АНУ болон Иран улсууд 13 хоног үргэлжилсэн харилцан халдлагаа түр зогсоосноор 100 доллар даваад байсан газрын тосны үнэ бага зэрэг буурсан ч, Ойрхи Дорнодод үүссэн энэхүү нам гүм байдал нь жинхэнэ энх тайван гэхээсээ илүү тактикийн завсарлага байж болзошгүй хэмээн шинжээчид болон албаныхан үзэж байна.

ОНЦЛОХ

Хятад улс замын цагдаагийн үүргийг роботод шилжүүлж байна

СҮҮЛИЙН ҮЕИЙН МЭДЭЭ

NEWSLETTER

ШИНЭ МЭДЭЭ

СОНЖОО

Quiz Box

SmartFunds

.css-1ninaiz{width:180px;height:180px;}

ОНЦЛОХ

Хятад улс замын цагдаагийн үүргийг роботод шилжүүлж байна

СҮҮЛИЙН ҮЕИЙН МЭДЭЭ

NEWSLETTER

ШИНЭ МЭДЭЭ

СОНЖОО

Quiz .css-1rxspi7{background-image:linear-gradient(to right, #10b981, #34d399, #38bdf8);color:transparent;-webkit-background-clip:text;background-clip:text;}Box

SmartFunds

Quiz Box